Bewustzijn - Bewerkingsoverzicht

Admin op 7 jan 2026 om 10:49

2026-01-07T10:49:32Z

← Oudere versie		Versie van 7 jan 2026 06:49
Regel 6:		Regel 6:
	}}		}}
	{{boeddhisme}}		{{boeddhisme}}
	In het [[boeddhisme]], en dan met name het [[theravada\|Theravada boeddhisme]], ~~vormt~~ het '''bewustzijn''' ([[Pali]]: citta) gezien als de kern van al onze ervaringen. Het is geen vast "[[ik]]" of een eeuwige ziel, maar een reeks vluchtige momenten die elkaar razendsnel opvolgen. Volgens de [[Abhidhamma]], de analytische leer van de Theravada, zijn er in totaal 89 (of 121, afhankelijk van de telling) soorten bewustzijn, elk met een specifieke functie, kwaliteit en rol in het leven. Bewustzijn ontstaat altijd door contact tussen een [[zintuigpoort\|zintuig]], een [[object]] en [[mentale factoren]]. Bewustzijn is geconditioneerd: het ontstaat, bestaat kort en verdwijnt weer, onderhevig aan de [[3 kenmerken van bestaan]]: veranderlijkheid (anicca), lijden (dukkha) en geen-zelf (anatta).		In het [[boeddhisme]], en dan met name het [[theravada\|Theravada boeddhisme]], wordt het '''bewustzijn''' ([[Pali]]: citta) gezien als de kern van al onze ervaringen, de [[bewustzijnstaten]]. Het is geen vast "[[ik]]" of een eeuwige ziel, maar een reeks vluchtige momenten die elkaar razendsnel opvolgen. Volgens de [[Abhidhamma]], de analytische leer van de Theravada, zijn er in totaal 89 (of 121, afhankelijk van de telling) soorten bewustzijn, elk met een specifieke functie, kwaliteit en rol in het leven. Bewustzijn ontstaat altijd door contact tussen een [[zintuigpoort\|zintuig]], een [[object]] en [[mentale factoren]]. Bewustzijn is geconditioneerd: het ontstaat, bestaat kort en verdwijnt weer, onderhevig aan de [[3 kenmerken van bestaan]]: veranderlijkheid (anicca), lijden (dukkha) en geen-zelf (anatta).

	==Bewustzijn is zelfloos==		==Bewustzijn is zelfloos==

Admin: /* Bovenwerelds bewustzijn */

2026-01-04T15:01:19Z

Bovenwerelds bewustzijn

← Oudere versie		Versie van 4 jan 2026 11:01
Regel 86:		Regel 86:

	* [[object]]: [[Nibbana]] – de ongeconditioneerde, eeuwige vrede die buiten tijd, ruimte en conditionering valt		* [[object]]: [[Nibbana]] – de ongeconditioneerde, eeuwige vrede die buiten tijd, ruimte en conditionering valt
	* niet gebonden aan [[samsara]]: Het plant geen nieuw [karma]] en leidt niet tot wedergeboorte		* niet gebonden aan [[samsara]]: Het plant geen nieuw [[karma]] en leidt niet tot wedergeboorte
	* altijd gepaard met diepe [[wijsheid]]: Het doorziet volledig de [[4 edele waarheden]]		* altijd gepaard met diepe [[wijsheid]]: Het doorziet volledig de [[4 edele waarheden]]
	* kortstondig maar onomkeerbaar in effect: Het verandert de [[geest]] permanent door [[10 ketenen van bestaan\|ketens]] te doorsnijden		* kortstondig maar onomkeerbaar in effect: Het verandert de [[geest]] permanent door [[10 ketenen van bestaan\|ketens]] te doorsnijden

Admin op 25 dec 2025 om 08:43

2025-12-25T08:43:19Z

← Oudere versie		Versie van 25 dec 2025 04:43
Regel 6:		Regel 6:
	}}		}}
	{{boeddhisme}}		{{boeddhisme}}
	In het [[boeddhisme]], en dan met name het [[theravada\|Theravada boeddhisme]], vormt het '''bewustzijn''' ([[Pali]]: citta) gezien als de kern van al onze ervaringen. Het is geen vast "[[ik]]" of een eeuwige ziel, maar een reeks vluchtige momenten die elkaar razendsnel opvolgen. Volgens de [[Abhidhamma]], de analytische leer van de Theravada, zijn er in totaal 89 (of 121, afhankelijk van de telling) soorten bewustzijn, elk met een specifieke functie, kwaliteit en rol in het leven. Bewustzijn ontstaat altijd door contact tussen een [[zintuig]], een [[object]] en [[mentale factoren]]. Bewustzijn is geconditioneerd: het ontstaat, bestaat kort en verdwijnt weer, onderhevig aan de [[3 kenmerken van bestaan]]: veranderlijkheid (anicca), lijden (dukkha) en geen-zelf (anatta).		In het [[boeddhisme]], en dan met name het [[theravada\|Theravada boeddhisme]], vormt het '''bewustzijn''' ([[Pali]]: citta) gezien als de kern van al onze ervaringen. Het is geen vast "[[ik]]" of een eeuwige ziel, maar een reeks vluchtige momenten die elkaar razendsnel opvolgen. Volgens de [[Abhidhamma]], de analytische leer van de Theravada, zijn er in totaal 89 (of 121, afhankelijk van de telling) soorten bewustzijn, elk met een specifieke functie, kwaliteit en rol in het leven. Bewustzijn ontstaat altijd door contact tussen een [[zintuigpoort\|zintuig]], een [[object]] en [[mentale factoren]]. Bewustzijn is geconditioneerd: het ontstaat, bestaat kort en verdwijnt weer, onderhevig aan de [[3 kenmerken van bestaan]]: veranderlijkheid (anicca), lijden (dukkha) en geen-zelf (anatta).

	==Bewustzijn is zelfloos==		==Bewustzijn is zelfloos==

Admin op 24 dec 2025 om 13:32

2025-12-24T13:32:10Z

← Oudere versie		Versie van 24 dec 2025 09:32
Regel 1:		Regel 1:
	~~{{WIU}}~~
	{{#seo:		{{#seo:
	\|title=Bewustzijn. Alle informatie over de boeddhisme dharma.		\|title=Bewustzijn. Alle informatie over de boeddhisme dharma.

Admin: /* Eigenschappen van bewustzijn */

2025-12-24T13:29:30Z

Eigenschappen van bewustzijn

@@ Regel 128: / Regel 128: @@
 Het eigenlijke scherpen komt hierna aan bod n.l. de observatie. Hoe beter de concentratie en neutraliteit des te meer gaan we opmerken van het observatiegebied. Het lijkt alsof er steeds meer gewaarwordingen bijkomen, deze waren er eerstt ook, alleen merkte je ze toen niet op omdat je focus nog niet scherp genoeg was. Hoe scherper je focus hoe bewuster je dingen waarneemt.
 Het scherpen van het bewustzijn is slechts een tijdelijk aspect want het uiteindelijke gevolg is niet een zo scherp mogelijk bewustzijn maar het loslaten van dit bewustzijn.
 ==Is bewustzijn een uiting van een spirituele staat?==

Admin op 24 dec 2025 om 13:27

2025-12-24T13:27:17Z

Wijzigingen bekijken

Admin op 24 dec 2025 om 13:20

2025-12-24T13:20:02Z

@@ Regel 98: / Regel 98: @@
 ===Bewustzijntypen===
-Omdat er 6 zintuigen zijn, zijn er ook 6 typen van bewustzijn die elk een activiteit genereren:
+In de meest eenvoudige uitleg (die nog steeds klopt) is het bewustzijn al onze 6 zintuigen bij elkaar opgeteld. In een uitgebreidere uitleg is het ook nog wat we met de informatie, die middels deze zintuigen binnenkomen, doen.  Omdat er 6 zintuigen zijn, zijn er ook 6 typen van bewustzijn die elk een activiteit genereren:
 {{bewustzijnstypen}}
-===oogbewustzijn===
+* [[Oogbewustzijn]]; Voor een bewuste oogwaarneming zijn nodig: ooggevoeligheid, zichtbaar object, licht en aandacht. Dit zijn de basisvoorwaarden om contact te krijgen tussen de ogen en het object.
 De ogen zijn de zintuigen en het oogbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: zien. Deze interactie is volledig neutraal totdat een conditionering wordt aangeraakt. Op dat moment wordt het zien duaal en gaan we rüpa kwalificeren als mooi of lelijk. De opmerking: -het ziet er mooi uit- is dan ook een onjuiste omdat niet rüpa mooi is maar de interpretatie (vanuit de conditionering) van rüpa.
 Een vergelijk is te maken met het oorbewustzijn, tongbewustzijn, neusbewustzijn, tastzinbewustzijn en gevoelbewustzijn.
-===oorbewustzijn===
+* [[Oorbewustzijn]]; Voor een bewuste oorwaarneming zijn nodig: oorgevoeligheid, hoorbaar geluid, ruimte en aandacht. De oren zijn de zintuigen en het oorbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: horen.
-Voor een bewuste oorwaarneming zijn nodig: oorgevoeligheid, hoorbaar geluid, ruimte en aandacht. De oren zijn de zintuigen en het oorbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: horen.
+* [[Tongbewustzijn]]; Voor een bewuste tongwaarneming zijn nodig: tonggevoeligheid, waarneembare smaak, vocht en aandacht. De tong is het zintuig en het tongbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: smaak.
+* [[Neusbewustzijn]]; Voor een bewuste neuswaarneming zijn nodig: neusgevoeligheid, waarneembaar geur, lucht, aandacht. De neus is het zintuig en het neusbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: ruiken.
-===tongbewustzijn===
+* [[Tastzinbewustzijn]]; Voor een bewuste tastwaarneming zijn nodig: lichaamsgevoeligheid, tastbaar object, vorm, aandacht. De tastzin is het zintuig en het tastzinbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: voelen.
-Voor een bewuste tongwaarneming zijn nodig: tonggevoeligheid, waarneembare smaak, vocht en aandacht. De tong is het zintuig en het tongbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: smaak.
+* [[Gevoelbewustzijn]]; Voor een bewuste gevoelwaarneming zijn nodig: hartbasis, mentaal object, bhavangha, aandacht. Het gevoel is het zintuig en het gevoelbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: aanvoelen.
 ==Bewustzijn is zelfloos==
@@ Regel 175: / Regel 130: @@
 We weten ook dat door het scherpen van de concentratie + neutraliteit + observatie we onze focus kunnen scherpen en zodoende bewuster worden. Dit is een instrument waar we wel invloed op hebben.
 Maar bewustzijn is bovenal een activiteit van het kennen (van rüpa). Zolang bewustzijn alleen maar gezien wordt als werkende kracht en/of als instrument lijkt het alsof er een individueel karakter aan verbonden is. De werkende kracht in het lichaam en -wij- kunnen bewustzijn gebruiken als instrument. Er is echter geen individu die de activiteit van het kennen (van rüpa) aanzet. De activiteit van het kennen (van rüpa) is het bewustzijn. Bewustzijn is dus de handeling zelf inclusief de werkende kracht en het instrument.
 ==Scherpen van het bewustzijn==

Admin op 24 dec 2025 om 12:06

2025-12-24T12:06:32Z

← Oudere versie		Versie van 24 dec 2025 08:06
Regel 1:		Regel 1:
			{{WIU}}
	{{#seo:		{{#seo:
	\|title=Bewustzijn. Alle informatie over de boeddhisme dharma.		\|title=Bewustzijn. Alle informatie over de boeddhisme dharma.

Admin op 24 dec 2025 om 12:05

2025-12-24T12:05:56Z

@@ Regel 12: / Regel 12: @@
 Bewustzijn wordt fundamenteel verdeeld in twee categorieën: werelds en bovenwerelds. Dit onderscheid gaat over of het gebonden is aan de cyclus van [[samsara|geboorte en dood (samsara)]] of leidt tot [[verlichting|bevrijding]].
-===Werelds bewustzijn==
+==Werelds bewustzijn==
-[[Werelds bewustzijn]] omvat het overgrote deel van onze dagelijkse ervaringen. Het is gebonden aan [[samsara]], heeft wereldse [[object|objecten]] (zintuiglijk of mentaal) en produceert [[karma]]. Voorbeelden: denken, voelen, waarnemen in het dagelijks leven.
+Het Wereld bewustzijn verwijst naar alle [[bewustzijnsmoment|bewustzijnsmomenten]] die binnen de “wereld” (loka) plaatsvinden. Hiermee wordt de wereld van de [[khanda|5 kandha's]] (vorm, gevoel, waarneming, formaties en bewustzijn) bedoeld. Werelds bewustzijn omvat het overgrote deel van onze dagelijkse ervaringen. Het is gebonden aan [[samsara]], heeft wereldse [[object|objecten]] (zintuiglijk of mentaal) en produceert [[karma]]. Voorbeelden: denken, voelen, waarnemen in het dagelijks leven. Kenmerkend voor werelds bewustzijn is:
 Binnen het werelds bewustzijn wordt onderscheid gemaakt op basis van [[silla|morele]] kwaliteit: [[heilzaam]], [[onheilzaam]], [[resultant bewustzijn|resultaat]] en [[functioneel bewustzijn|functioneel]]. Dit bepaalt of het leidt tot geluk of [[4 edele waarheden|lijden]].
@@ Regel 35: / Regel 47: @@
 |}
+Bovenwerelds bewustzijn ontstaat alleen wanneer de voorwaarden volledig rijp zijn: een zuivere [[silla|morele basis (sīla)]], diepe [[samadhi|concentratie (samādhi)]] en [[panna|scherp inzicht (paññā)]] door [[vipassana|vipassana-meditatie]].
 {{Pijl}} [[Bovenwerelds bewustzijn]]
@@ Regel 61: / Regel 75: @@
 | Doel: || ervaren binnen de [[Afhankelijk ontstaan|cyclus]] || bevrijding uit de [[Afhankelijk ontstaan|cyclus]]
 |}

Admin op 24 dec 2025 om 11:42

2025-12-24T11:42:05Z

@@ Regel 6: / Regel 6: @@
 }}
 {{boeddhisme}}
 '''Bewustzijn''' is een term dat zeer vaak gebruikt wordt, maar wat is het nu precies. De [[dharma|boeddhistische dharma]] geeft een heldere beschrijving van wat bewustzijn is (zoals in [[Pali-canon|Satipatthãna sutta: MN 10]], Abhidhammattha Sanghaha I) en legt daarin uit dat bewustzijn bestaat uit 121 citta's.