Veranderlijkheid: verschil tussen versies

← Oudere bewerking

Veranderlijkheid (bekijk bron)

Versie van 14 jan 2026 03:54

1.612 bytes toegevoegd , 14 januari

geen bewerkingssamenvatting

Admin

bureaucraten, interfacemoderatoren, beheerders

5.762

bewerkingen

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
 {{Boeddhistisch woordenboek}}
 ==Veranderlijkheid==
-De '''veranderlijkheid''' (anicca) is onderdeel van de 3 karakteristieken (3 grote waarheden) zijn:
+'''Veranderlijkheid''' ([[Pali]]: anicca) is één van de [[3 karakteristieken]] van bestaan, naast [[afhankelijkheid|afhankelijkheid/lijden]] (dukkha) en [[niet-zelf]] (anatta). Het is een van de meest fundamentele inzichten in het [[Theravada|Theravada-boeddhisme]] en vormt de basis voor het loslaten van gehechtheid en het bereiken van [[verlichting|bevrijding]].
-* Anicca: alle geconditioneerde dingen zijn anicca: impermanent, inconsistent, veranderlijk van aard.
+[[Gautama de Boeddha]] leerde dat alles wat geconditioneerd is (alles wat ontstaat door oorzaken en voorwaarden) inherent veranderlijk is. Niets blijft hetzelfde, zelfs niet een fractie van een seconde. Dit geldt voor alle [[khanda|vijf aggregaten]] (khandha): [[zintuigpoort|vorm]], [[bewustzijn]], [[gevoel]], [[zintuiglijk object|perceptie]] en [[oordeel|oordelen]], en dus voor de hele wereld van ervaring.
-* Dukkha: alle geconditioneerde dingen zijn daarom ook dukkha: pijnlijk, brengers van ongemak en oncomfortabel. Dukkha verwijst ook naar de inherente stress die veranderlijke dingen beleven.
-* Anatta: omdat ze inconsistent en veranderlijk zijn én ongemak brengen, is het niet passend om ze als iemands bezit of als 'zelf' te beschouwen. Het past ze te beschouwen als anatta: niet-zelf of zonder zelf, zonder eigenaar, bezitter.
+==Anicca==
+Anicca betekent letterlijk “niet-bestendig”, “onbestendig” of “niet blijvend”. Het drukt drie lagen uit:
+* momentane verandering; elk fenomeen verandert van moment tot moment. Zelfs een schijnbaar stabiel object (bijv. een steen) ondergaat subtiele veranderingen op atomair niveau. [[bewustzijnsmoment|Bewustzijnsmomenten]] volgen elkaar razendsnel op en verdwijnen weer onmiddellijk
+* verval en verandering; alles wat ontstaat, bereikt een hoogtepunt en gaat uiteindelijk ten onder en verandert in iets anders. Dit is zichtbaar in het menselijk leven: jeugd → volwassenheid → ouderdom → dood
+* onbetrouwbaarheid; omdat alles verandert, kan niets blijvend geluk of zekerheid bieden. Gehechtheid aan veranderlijke dingen leidt onvermijdelijk tot teleurstelling en lijden
+{{tabel:3 karakteristieken}}
+==Veranderlijkheid in de meditatie==
+In [[vipassana|vipassana-meditatie]] is het direct ervaren van de veranderlijkheid een van de belangrijkste inzichten:
+* bij de ademhaling: elke in- en uitademing is anders; geen ademhaling is gelijk aan de vorige
+* bij gevoelens: plezierige sensaties verdwijnen snel; pijnlijke ook
+* bij gedachten: gedachten rijzen op, bestaan even en verdwijnen weer
+* bij het hele lichaam: het trilt subtiel, cellen sterven en worden vervangen
+Door anicca te zien, ontstaat desillusie: “Dit is niet van mij, dit ben ik niet, dit is niet mijn zelf.” Dit leidt tot loslaten (virāga) en bevrijding.
 ==Volledig artikel==