5.762
bewerkingen
|
Dharma-Lotus is een boeddhistische organisatie met 6 vestigingen in Nederland en een | retraitecentrum (Ekãyano) in Noord-Frankrijk |
 |  | Abonneer op onze Nieuwsbrief |
Khanda: verschil tussen versies
geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting |
Geen bewerkingssamenvatting |
||
| (9 tussenliggende versies door dezelfde gebruiker niet weergegeven) | |||
| Regel 5: | Regel 5: | ||
|description=Uitgebreide uitleg over de boeddhistische filosofie, de Dharma en de Pali-canon in het bijzonder. | |description=Uitgebreide uitleg over de boeddhistische filosofie, de Dharma en de Pali-canon in het bijzonder. | ||
}} | }} | ||
{{ | {{boeddhisme}} | ||
In het [[boeddhisme]] vormen de '''5 khandha's''' ([[Pali]]: khandha, [[Sanskriet]]: skandha), of '''aggregaten''', de basis van hoe wij als menselijke wezens onze ervaring van de wereld construeren. Ze beschrijven de componenten waaruit onze zogenaamde "[[ego|zelf]]" bestaat, maar benadrukken dat deze componenten [[veranderlijkheid|veranderlijkheid (anicca)]], [[lijden|lijden (dukkha)]] en zonder een inherente, blijvende [[niet-zelf|essentie (anatta)]] zijn. Door de khandha's te begrijpen, kunnen we inzicht krijgen in de aard van onze ervaring en de oorzaken van lijden, wat de weg naar [[verlichting|bevrijding]] (nibbāna) opent. | In het [[boeddhisme]] vormen de '''5 khandha's''' ([[Pali]]: khandha, [[Sanskriet]]: skandha), of '''aggregaten''', de basis van hoe wij als menselijke wezens onze ervaring van de wereld construeren. Ze beschrijven de componenten waaruit onze zogenaamde "[[ego|zelf]]" bestaat, maar benadrukken dat deze componenten [[veranderlijkheid|veranderlijkheid (anicca)]], [[lijden|lijden (dukkha)]] en zonder een inherente, blijvende [[niet-zelf|essentie (anatta)]] zijn. Door de khandha's te begrijpen, kunnen we inzicht krijgen in de aard van onze ervaring en de oorzaken van lijden, wat de weg naar [[verlichting|bevrijding]] (nibbāna) opent. | ||
| Regel 14: | Regel 14: | ||
==1. Rūpa (Vorm)== | ==1. Rūpa (Vorm)== | ||
Rūpa verwijst naar alles wat fysiek of materieel is in onze ervaring. Dit omvat het lichaam (in 4 elementen: aarde, water, vuur, lucht), de [[zintuigpoorten]] (oog, oor, neus, tong, enz.), en de [[zintuiglijke objecten]] (beelden, geluiden, geuren, enz.) die via de zintuigen worden waargenomen. Rūpa is de materiële basis waarop alle andere khandha's opereren. | Rūpa verwijst naar alles wat fysiek of materieel is in onze ervaring. Dit omvat het lichaam (in 4 elementen: aarde, water, vuur, lucht), de [[zintuigpoorten]] (oog, oor, neus, tong, enz.), en de [[Zintuiglijk object |zintuiglijke objecten]] (beelden, geluiden, geuren, enz.) die via de zintuigen worden waargenomen. Rūpa is de materiële basis waarop alle andere khandha's opereren. | ||
Rūpa biedt het fysieke fundament voor zintuiglijk contacten en ervaringen. Het is de "hardware" van onze interactie met de wereld, maar het is zelf neutraal en heeft geen bewustzijn of intentie. | Rūpa biedt het fysieke fundament voor zintuiglijk contacten en ervaringen. Het is de "hardware" van onze interactie met de wereld, maar het is zelf neutraal en heeft geen bewustzijn of intentie. | ||
| Regel 21: | Regel 21: | ||
Je zit op een bank in een café en ruikt versgebakken brood. Rūpa omvat je fysieke lichaam (bijv. je neus en ademhaling), de geur van brood (een extern object), en de fysieke sensatie van de warme lucht. Deze materiële aspecten vormen de basis van de ervaring. | Je zit op een bank in een café en ruikt versgebakken brood. Rūpa omvat je fysieke lichaam (bijv. je neus en ademhaling), de geur van brood (een extern object), en de fysieke sensatie van de warme lucht. Deze materiële aspecten vormen de basis van de ervaring. | ||
==2. Vedanā (Gevoel)== | {{Pijl}} [[Rupa|Rūpa (Vorm)]] | ||
{{Pijl}} [[Sankara|Saṅkhāra (Oordeel/Mentale Formaties)]] | |||
==2. Viññāna (Bewustzijn)== | |||
Viññāna is het pure gewaarzijn dat zintuiglijke objecten registreert via de zes zintuigen (oog, oor, neus, tong, lichaam en geest). Het is het basale bewustzijn dat aanwezig is bij elke ervaring, maar het is geen "zelf" of een centrale entiteit. | |||
Viññāna fungeert als de "schakelaar" die een zintuiglijk object activeert in onze ervaring. Het is afhankelijk van de andere khandha's en werkt samen met rūpa om contact mogelijk te maken. | |||
===voorbeeld van Viññāna=== | |||
Bij het ruiken van brood is het reukbewustzijn (een vorm van viññāna) actief, dat de geur registreert. Zonder dit bewustzijn zou de geur niet worden waargenomen, ongeacht de aanwezigheid van rūpa, vedanā, sañña of saṅkhāra. | |||
{{Pijl}} [[Vinnana|Viññāna (Bewustzijn)]] | |||
==3. Vedanā (Gevoel)== | |||
Vedanā is de gevoelskwaliteit die ontstaat bij elke zintuiglijke ervaring. Het classificeert gewaarwordingen als | Vedanā is de gevoelskwaliteit die ontstaat bij elke zintuiglijke ervaring. Het classificeert gewaarwordingen als | ||
| Regel 35: | Regel 49: | ||
Wanneer je een slok hete koffie drinkt en je tong voelt een lichte pijn, is de onaangename gewaarwording vedanā. Evenzo, als je een mooie zonsondergang ziet, kan een aangenaam gevoel ontstaan. Vedanā is in beide gevallen de directe emotionele toon. | Wanneer je een slok hete koffie drinkt en je tong voelt een lichte pijn, is de onaangename gewaarwording vedanā. Evenzo, als je een mooie zonsondergang ziet, kan een aangenaam gevoel ontstaan. Vedanā is in beide gevallen de directe emotionele toon. | ||
== | {{Pijl}} [[Vedana|Vedanā (Gevoel)]] | ||
==4. Sañña (Perceptie)== | |||
Sañña is het mentale proces van herkennen, labelen en categoriseren van zintuiglijke indrukken. Het koppelt ruwe zintuiglijke data aan concepten, herinneringen en associaties, waardoor we betekenis geven aan wat we waarnemen. | Sañña is het mentale proces van herkennen, labelen en categoriseren van zintuiglijke indrukken. Het koppelt ruwe zintuiglijke data aan concepten, herinneringen en associaties, waardoor we betekenis geven aan wat we waarnemen. | ||
| Regel 43: | Regel 59: | ||
Bij het ruiken van brood in het café herkent je geest de geur als "vers brood" en associeert het mogelijk met "gezelligheid" of "honger." Sañña is het proces dat deze geur benoemt en in een context plaatst op basis van eerdere ervaringen. | Bij het ruiken van brood in het café herkent je geest de geur als "vers brood" en associeert het mogelijk met "gezelligheid" of "honger." Sañña is het proces dat deze geur benoemt en in een context plaatst op basis van eerdere ervaringen. | ||
== | {{Pijl}} [[Sanna|Sañña (Perceptie)]] | ||
==5. Saṅkhāra (Oordeel/Mentale Formaties)== | |||
Saṅkhāra omvat alle intentionele mentale activiteiten, zoals gedachten, emoties, intenties, verlangens, gewoonten en wilshandelingen. Het is de "actieve" khandha die [[karma]] creëert, omdat het onze reacties en acties vormgeeft. | Saṅkhāra omvat alle intentionele mentale activiteiten, zoals gedachten, emoties, intenties, verlangens, gewoonten en wilshandelingen. Het is de "actieve" khandha die [[karma]] creëert, omdat het onze reacties en acties vormgeeft. | ||
| Regel 50: | Regel 68: | ||
===voorbeeld van Saṅkhāra=== | ===voorbeeld van Saṅkhāra=== | ||
Na het ruiken van het brood (rūpa), het ervaren van een aangenaam gevoel (vedanā) en het herkennen van de geur (sañña), ontstaat de gedachte: "Ik wil een broodje bestellen!" Dit verlangen, samen met de impuls om naar de toonbank te lopen, is saṅkhāra. | Na het ruiken van het brood (rūpa), het ervaren van een aangenaam gevoel (vedanā) en het herkennen van de geur (sañña), ontstaat de gedachte: "Ik wil een broodje bestellen!" Dit verlangen, samen met de impuls om naar de toonbank te lopen, is saṅkhāra. | ||
==Onderlinge Verbanden tussen de Khandha's== | ==Onderlinge Verbanden tussen de Khandha's== | ||
| Regel 123: | Regel 133: | ||
[[ | |||
[[Categorie: Boeddhisme]] | |||