5.762
bewerkingen
|
Dharma-Lotus is een boeddhistische organisatie met 6 vestigingen in Nederland en een | retraitecentrum (Ekãyano) in Noord-Frankrijk |
 |  | Abonneer op onze Nieuwsbrief |
3 bronnen van lijden: verschil tussen versies
geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting |
|||
| Regel 1: | Regel 1: | ||
{{ | {{#seo: | ||
|title=De 3 bronnen van Lijden | |||
|titlemode=append | |||
|keywords=boeddhisme, boeddha, boeddhistisch, Dharma, Pali-canon, Gautama, boeddhist, waarheden, soetra, sutta, Dhamma, meditatie, inzicht, Ivar Mol, Dharma-Lotus, mindfulness, India, Nepal | |||
|description=Uitgebreide uitleg de 3 bronnen van lijden. | |||
}} | |||
{{boeddhistische dharma}} | |||
De | ==De 3 bronnen van Lijden== | ||
In het [[boeddhisme]] zijn de '''3 bronnen van Lijden''' (3 vergiften, [[Pali]]: (Pali: akusala-mūla) de wortel-oorzaak van [[dukkha]]: het voortdurende, existentiële ongemak dat we als mensen ervaren. Volgens de [[dharma|boeddhistische psychologie]] zijn deze 3 mentale staten de diepste motoren achter al ons onhandige gedrag, onze conflicten en zelfs onze subtiele onvrede: | |||
* begeerte (Rāga; verlangen, verslaafdheid, inhaligheid, gierigheid, gehechtheid) | |||
* aversie (dosa; haat, boosaardigheid, afkeer) | |||
* onwetendheid (avijjā; waan, dwaling, dwaasheid, verblinding) | |||
begeerte, aversie en onwetendheid vormen samen de kern van de [[samsara|saṃsāra]]; de cyclus van lijden en [[wedergeboorte]]. Wanneer ze doorbroken worden, ontstaat de ruimte voor bevrijding ([[verlichting]]). Hieronder worden ze uitgebreid toegelicht. | |||
* | ==Onwetendheid: de wortel van alle wortels (Avijjā)== | ||
* drie vergiften van de | |||
In het [[theravada|Theravada-boeddhisme]] wordt onwetendheid beschouwd als het eerste en meest fundamentele bron van lijden. Het gaat hier niet om gebrek aan intellectuele kennis, maar om een diep existentiële vorm van niet-weten. Avijjā is het niet doorzien van: | |||
* de [[4 edele waarheden]] | |||
* de [[Veranderlijkheid|veranderlijkheid (anicca)]] van alle verschijnselen | |||
* de [[dukkha|afhankelijkheid (dukkha)]] van alles wat ontstaat en vergaat | |||
* het ontbreken van een vast, [[anatta|zelfstandig “ik” (anattā)]] | |||
Deze onwetendheid maakt dat we de wereld zien door een filter van projecties. We nemen verschijnselen waar alsof ze permanent, beheersbaar en “van ons” zijn. Daardoor ontstaat een fundamentele vorm van misverstaan van de werkelijkheid, die vervolgens begeerte en afkeer voedt. | |||
===hoe manifesteert onwetendheid zich=== | |||
We geloven dat geluk volledig afhankelijk is van omstandigheden en we klampen ons vast aan onze identiteit en rollen. We reageren op de automatische piloot zonder een helder inzicht in [[Afhankelijk ontstaan|oorzaken en gevolgen]] te hebben. Onwetendheid is de diepste van de 3 bronnen van lijden, omdat de andere 2 hieruit voortkomen: wie de werkelijkheid niet helder ziet, gaat vanzelf verlangen naar wat nooit blijvend kan zijn, en verzetten tegen wat onvermijdelijk is. | |||
==Begeerte en gehechtheid (Lobha)== | |||
De 2e bron van Lijden is lobha, wordt vaak vertaald als verlangen, hebzucht of gehechtheid. Het betreft het constante streven naar iets buiten onszelf waarvan we verwachten dat het ons compleet zal maken. | |||
===in welke vormen komt begeerte voor=== | |||
* zintuiglijk verlangen (eten, seks, comfort, luxe) | |||
* emotionele afhankelijkheid (bevestiging, waardering) | |||
* ideologische gehechtheid (meningen, overtuigingen) | |||
* Subtiele gehechtheid aan meditatiestaten (in de hogere stadia van het pad) | |||
De Theravada benadrukt dat begeerte niet alleen de zichtbare vormen betreft, zoals materialisme of verslaving, maar vooral de subtiele reflex om steeds iets te zoeken of vast te houden. | |||
===Waarom is lobha zo’n probleem=== | |||
Begeerte schept drie illusies: | |||
- dat iets blijvend is | |||
- dat het werkelijk bevredigend is | |||
- dat het een “ik” zal vervullen | |||
Wanneer de realiteit zich anders ontvouwt (want is veranderlijk en afhankelijk), ontstaat frustratie, teleurstelling en opnieuw verlangen. Zodoende ontstaat een eindeloze lus. | |||
==Afkeer (dosa)== | |||
De 3e bron van lijden is dosa, dat zich uit in boosheid, irritatie, weerstand, haat of subtiele vormen van afwijzing. Waar begeerte aan dingen toe trekt, duwt dosa ze juist weg. | |||
===in welke vormen komt aversie voor=== | |||
* irritatie, frustratie, misnoegen | |||
* [[jaloezie]], [[haat|wrok]], bitterheid | |||
* [[haat|zelfhaat]] of innerlijke kritiek | |||
* angst (vaak beschouwd als een bijproduct van weerstand) | |||
In de boeddhistische psychologie wordt afkeer gezien als een natuurlijke poging om pijn te vermijden. Maar omdat die pijn een onvermijdelijk onderdeel van het leven is, creëert het verzet ertegen juist meer lijden. Afkeer betekent niet dat je geen grenzen mag stellen of geen onrecht mag benoemen. Het gaat om de innerlijke kwaliteit van de reactie: boosheid als vergif is een mentale staat die vertroebelt en bindt, niet een daad van duidelijke communicatie of bescherming. | |||
==Hoe de 3 bronnen van lijden elkaar kunnen versterken== | |||
De 3 bronnen van lijden werken zelden geïsoleerd. Ze vormen een zelfversterkend systeem; Onwetendheid zorgt voor verkeerde aannames (“Dit object zal me gelukkig maken”). Daardoor ontstaat begeerte als het object aantrekkelijk lijkt en wanneer het object niet voldoet aan je verwachtingen volgt afkeer. Uit die begeerte of afkeer ontstaat weer nieuwe onwetendheid ("Ik wil meer" of "Dit had anders moeten zijn"). | |||
Dit proces vindt voortdurend plaats, vaak zo snel dat we het niet eens opmerken. Het is precies dit mechanisme dat het boeddhistische pad wil doorzien en doorbreken. | |||
==Het tegengif; wat neutraliseert de 3 bronnen van lijden== | |||
{| class="wikitable" | |||
! Bron || Tegengif || Hoe te bereiken | |||
|- | |||
| onwetendheid (avijjā) || [[panna|wijsheid (Paññā)]] || [[vipassana|Inzichtmeditatie]], [[mindfulness]] || studie van de [[Dhamma]] | |||
|- | |||
| begeerte (lobha) || [[Dana|vrijgevigheid|Dãna]] en || leven in eenvoud en delen van tijd, materie en kennis | |||
|- | |||
| afkeer (dosa) || [[liefde|liefdevolle vriendelijkheid (adsoa)]] || [[Metta meditatie]] en geduld | |||
|} | |||
Door deze kwaliteiten te ontwikkelen wordt de geest minder troebel en ontstaat er meer helderheid, stabiliteit en vrijheid. | |||
==De 3 bronnen en het pad naar bevrijding== | |||
In de Theravada-traditie leidt het actief verzwakken van deze vergiften uiteindelijk tot [[verlichting]]. Voor de [[4 stadia van verlichting]] geldt dat elk stadium bepaalde vormen van verlangen en afkeer definitief doorsnijdt. De vergiften worden dus niet in één keer verwijderd, maar in stappen verzwakt tot ze volledig uitdoven. De Boeddha beschrijft dit proces niet als een onderdrukking van deze mentale staten, maar als een helder doorzien ervan. Wanneer inzicht diep genoeg is, verdwijnen de vergiften als schaduwen die oplossen bij opkomend licht. | |||
{{Tabel: 10 ketenen van bestaan}} | |||
==Uitleg op film== | ==Uitleg op film== | ||
| Regel 22: | Regel 100: | ||
[[categorie: | [[categorie: Boeddhistische dharma]] | ||