Dharma-Lotus is een boeddhistische organisatie met 6 vestigingen in Nederland en een | retraitecentrum (Ekãyano) in Noord-Frankrijk | Mail.png | WA-logo.png | Abonneer op onze Nieuwsbrief

Mentale factoren: verschil tussen versies

Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Mentale factoren (bekijk bron)

Versie van 27 nov 2025 03:52

1.753 bytes verwijderd ,  27 nov 2025 03:52
geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
Regel 12: Regel 12:


Zo ontstaat wat wij “mijn geest” noemen: een eindeloze rivier van zulke flitsende citta-cetasika-combinaties, geen vast “ik” dat ergens achter de ogen zit te kijken, maar een keten van oorzakelijk verbonden momenten die alleen maar lijkt op een persoon zolang onwetendheid (moha) en zelf-gevoel (māna) meedoen in het pakket.  Door dit proces in [[meditatie]] rechtstreeks waar te nemen, ontdekt men dat er geen eigenaar is van de gedachten, geen blijvend subject achter de emoties; er zijn alleen opkomende en verdwijnende mentale factoren, leeg van een kern, onderhevig aan ontstaan en vergaan. En precies dat heldere zien ([[vipassana]]) van citta en cetasika zoals ze werkelijk zijn, leidt uiteindelijk tot het [[verlichting|einde van lijden]].
Zo ontstaat wat wij “mijn geest” noemen: een eindeloze rivier van zulke flitsende citta-cetasika-combinaties, geen vast “ik” dat ergens achter de ogen zit te kijken, maar een keten van oorzakelijk verbonden momenten die alleen maar lijkt op een persoon zolang onwetendheid (moha) en zelf-gevoel (māna) meedoen in het pakket.  Door dit proces in [[meditatie]] rechtstreeks waar te nemen, ontdekt men dat er geen eigenaar is van de gedachten, geen blijvend subject achter de emoties; er zijn alleen opkomende en verdwijnende mentale factoren, leeg van een kern, onderhevig aan ontstaan en vergaan. En precies dat heldere zien ([[vipassana]]) van citta en cetasika zoals ze werkelijk zijn, leidt uiteindelijk tot het [[verlichting|einde van lijden]].
{{Tabel: verschillende typen mentale factoren}}


{{Tabel: variabele mentale factoren}}
{{Tabel: variabele mentale factoren}}


==De 7 universele mentale factoren==
{{Tabel: verschillende typen mentale factoren}}


Deze zeven zijn in elk bewustzijnsmoment aanwezig, of je nu een verlichte bent of een seriemoordenaar:
{{Tabel: universeel mentale factoren}}
 
{| class="wikitable" style="width: 70%;"
!Naam ([[Pali]]) || Naam (Nederlands) || aanwezigheid
|-
| [[Phassa]] || contact tussen zintuig, object en bewustzijn || rowspan="7"|Altijd
|-
| [[Vedana|Vedanā]] || gevoel (aangenaam, onaangenaam, neutraal) 
|-
| [[Sanna|Saññā]] || waarneming/herkenning (herkennen van kleur, geluid, “dit is een auto”) 
|-
| [[Cetana|Cetanā]] || wilskracht, intentie (de belangrijkste kammavormende factor) 
|-
| [[Ekaggata|Ekaggatā]] || eenpuntigheid van geest (de concentratie-factor) 
|-
| [[Jivitindriya|Jīvitindriya]] ||levenskracht (houdt het bewustzijn “levend”) 
|-
| [[Manasikara|Manasikāra]] || gerichte aandacht
|}
 
Zonder deze 7 universele mentale factoren kan geen enkel bewustzijnsmoment ontstaan.


{{Tabel: onheilzame mentale factoren}}
{{Tabel: onheilzame mentale factoren}}


==De 25 heilzame mentale factoren==
{{Tabel: heilzaam mentale factoren]]
 
{| class="wikitable" style="width: 70%;"
!Naam ([[Pali]]) || Naam (Nederlands) || Aanwezigheid
|-
| Saddhā || [[vertrouwen]] || rowspan="12"|Altijd
 
|-Sati || [[mindfulness]]
|-
| Hiri || [[morele schaamte]]
|-
| Ottappa || [[morele onbevreesdheid|morele vrees]]
|-
| Alobha || [[niet-hebzucht]], vrijgevigheid
|-
| Adosa || [[niet-haat]], vriendelijkheid
|-
| Tatramajjhattatā || [[gelijkmoedigheid]]
|-
| Passaddhi || [[kalmte]]
|-
| Lahutā || [[lichtheid]]
|-
| Mudutā || [[buigzaamheid]]
|-
| Kammaññatā || [[plooibaarheid]]
|-
| Pāguññatā || [[vaardigheid]]
|-
| Ujukatā (kāya & citta) || [[rechtheid]]
|-
| Sammā-vācā || [[juiste spraak]] || rowspan="6"| soms
|-
| Sammā-kammanta || [[juist handelen]]
|-
| Sammā-ājīva || [[juist levensonderhoud]]
|-
| Karuṇā || [[compassie]]
|-
| Muditā || [[medevreugde]]
|-
| Paññindriya || [[wijsheid]], [[inzicht]]
|}


==Voorbeeld==
==Voorbeeld==
Overgenomen van "https://dharma-lotus.nl/Speciaal:MobielVerschillen/5257"

Navigatiemenu