|
|
| Regel 98: |
Regel 98: |
|
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
| |
|
| |
| '''Bewustzijn''' is een term dat zeer vaak gebruikt wordt, maar wat is het nu precies. De [[dharma|boeddhistische dharma]] geeft een heldere beschrijving van wat bewustzijn is (zoals in [[Pali-canon|Satipatthãna sutta: MN 10]], Abhidhammattha Sanghaha I) en legt daarin uit dat bewustzijn bestaat uit 121 citta's.
| |
|
| |
| ===Citta===
| |
| Citta betekent de daad van het kennen en is op zichzelf vergankelijk en wordt gekenmerkt door opkomen en vergaan. Er is altijd slechts 1 citta actief en deze komt op, bestaat enige tijd en vergaat vervolgens. Tijdens het vergaan kan een andere citta reeds opgekomen zijn, enige tijd blijven bestaan en tegen de tijd dat het vergaat kan weer een andere citta opkomen, etc... Zo lijkt het op onbewust niveau dat er 1 citta is, terwijl het een schakel is van verschillende citta's achter elkaar.
| |
|
| |
| De citta's zijn niet allemaal hetzelfde, hebben verschillende patronen en karakter en in de Abhidhammattha Sanghaha wordt er een classificatie gemaakt van de 121 citta's.
| |
| Op zijn eenvoudigst gezegd is bewustzijn de optelsom van al onze zintuigen bij elkaar en onderdeel van het ego. De mens heeft 5 neurologisch gekoppelde zintuigen en 1 boven-werelds zintuig.
| |
| Bewustzijn is niet positie bepaald, toch ervaren we (en vandaar uit zijn we overtuigd) dat het bewustzijn in het hoofd zit. Dit komt omdat 4 zintuigen in het hoofd gepositioneerd zijn (ogen, oren, tong en neus), de overige 2 (tastzin en gevoel) zijn onbepaald omdat ze in het gehele lichaam voorkomen. De ogen, oren, tong, neus en tastzin geven hun reacties aan het zenuwstelsel door die op zijn beurt een reactie doorgeeft aan de hersenen. Vandaar dat deze zintuigen neurologisch gekoppeld zijn. Gevoel is hetzelfde als intuïtie, aanvoelingsvermogen, fingerspitzengefühl en 3e-oog chakra.
| |
|
| |
| ===(On)bewust waarnemen===
| |
|
| |
| Er zijn dus 6 typen van bewustzijn die allemaal hun eigen proces doorlopen. In elke situatie maakt een zintuig middels zijn bewustzijnstype contact met een situatie ([[ego|rupa en naman]]). Zowel het zintuig als rüpa en het bewustzijnstype zijn neutraal. Er kunnen nu tijdens dit contact 2 dingen gebeuren op 2 verschillende manieren:
| |
|
| |
| ===onbewust, geladen contact===
| |
|
| |
| Bij een onbewust contact is de persoon zich niet bewust dat het contact plaats vindt. Hoe bewust je ook bent, dit vindt in de meeste contactmomenten plaats. Stel je praat al geruime tijd met iemand. Doe dan je ogen dicht en probeer precies te herinneren welke kleren in welke kleuren en combinatie de persoon aan heeft. Nadat je de ogen weer geopend hebt zul je moeten vaststellen dat je dingen bent vergeten.
| |
| Op 1 moment komen er naar schattig 60.000 signalen binnen bij onze 6 zintuigen. Je bent je er maar van enkele bewust, de rest nemen de zintuigen wel waar maar in onbewuste zin.
| |
| Dat neemt niet weg dat de signalen een conditionering kunnen raken. In dat geval is er een geladen contact en gaan de [[5 aggregaten]] werken. Je komt dus in een onbalans zonder te weten waarom. Afhankelijk van de conditionering ontstaat er:
| |
|
| |
| * vanuit begeerte een begeerte-emotie → begeerte-gemoedstoestand → begeerte-handelen en begeerte-gedachte
| |
| * vanuit aversie een aversie-emotie → aversie-gemoedstoestand → aversie-handelen en aversie-gedachte
| |
|
| |
| ===onbewust, ongeladen contact===
| |
|
| |
| Gelukkig worden we niet door alle 60.000 signalen conditioneel geraakt. Van het overgrote deel van de signalen die onze zintuigen waarnemen zijn we ons niet bewust en omdat ze geen conditionering aanraken merken we het ook op die manier niet. In het voorbeeld hierboven: je ogen nemen wel een gele lijn in de blouse van je gesprekspartner waar maar we zijn er ons niet bewust van en het doet ons ook niets.
| |
|
| |
| ===bewust, geladen contact===
| |
|
| |
| Hoe scherper onze focus (concentratie + neutraliteit + observatie) hoe bewuster we worden van de gewaarwordingen. Maar ook de meest onbewuste mens neemt in bewuste zin signalen waar. Op het moment dat daar een conditionering op ligt gaan de 5 aggregaten-ontstaan der emoties werken en komen we in onbalans. Het is echter foutief te denken dat het in onbalans raken veroorzaakt wordt door de situatie. De situatie is zoals deze is en dus neutraal, alleen door de aanwezigheid van een conditionering geraken we in onbalans.
| |
| bewust en ongeladen contact
| |
|
| |
| Het spirituele proces zorgt niet alleen voor meer focus en zodoende een dieper bewustzijn maar het zorgt ook voor steeds minder conditioneringen. Als deze afwezig zijn is er geen geladen contact en blijven we neutraal. Daar zijn we ons echter bewust van en dit proces wordt mindfulness genoemd.
| |
|
| |
|
| ===Bewustzijntypen=== | | ===Bewustzijntypen=== |
|
| |
|
| Omdat er 6 zintuigen zijn, zijn er ook 6 typen van bewustzijn die elk een activiteit genereren: | | In de meest eenvoudige uitleg (die nog steeds klopt) is het bewustzijn al onze 6 zintuigen bij elkaar opgeteld. In een uitgebreidere uitleg is het ook nog wat we met de informatie, die middels deze zintuigen binnenkomen, doen. Omdat er 6 zintuigen zijn, zijn er ook 6 typen van bewustzijn die elk een activiteit genereren: |
|
| |
|
| {{bewustzijnstypen}} | | {{bewustzijnstypen}} |
|
| |
|
| ===oogbewustzijn===
| | * [[Oogbewustzijn]]; Voor een bewuste oogwaarneming zijn nodig: ooggevoeligheid, zichtbaar object, licht en aandacht. Dit zijn de basisvoorwaarden om contact te krijgen tussen de ogen en het object. |
| | Blinde ogen zijn weliswaar ogen maar zijn niet gevoelig voor licht. Ooggevoeligheid is dus een voorwaarde. Aanwezigheid van object is niet voldoende als dit object niet zichtbaar is ook al is er licht. Er kan namelijk iets voor staan zodat het object niet zichtbaar is. Lichtval op het object is eveneens een voorwaarde en tot slot moet er aandacht zijn vanuit de persoon om het object bewust waar te nemen. Is er geen aandacht dan is er wel contact maar onbewust. |
|
| |
|
| Voor een bewuste oogwaarneming zijn nodig: ooggevoeligheid, zichtbaar object, licht en aandacht. Dit zijn de basisvoorwaarden om contact te krijgen tussen nãman (het zintuig) en rüpa (de situatie).
| |
| Blinde ogen zijn weliswaar ogen maar zijn niet gevoelig voor licht. Ooggevoeligheid is dus een voorwaarde. Aanwezigheid van object is niet voldoende als dit object niet zichtbaar is ook al is er licht. Er kan namelijk iets voor staan zodat het object niet zichtbaar is. Lichtval op het object is eveneens een voorwaarde en tot slot moet er aandacht zijn vanuit de persoon om het object bewust waar te nemen. Is er geen aandacht dan is er wel contact maar onbewust.
| |
| De ogen zijn de zintuigen en het oogbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: zien. Deze interactie is volledig neutraal totdat een conditionering wordt aangeraakt. Op dat moment wordt het zien duaal en gaan we rüpa kwalificeren als mooi of lelijk. De opmerking: -het ziet er mooi uit- is dan ook een onjuiste omdat niet rüpa mooi is maar de interpretatie (vanuit de conditionering) van rüpa. | | De ogen zijn de zintuigen en het oogbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: zien. Deze interactie is volledig neutraal totdat een conditionering wordt aangeraakt. Op dat moment wordt het zien duaal en gaan we rüpa kwalificeren als mooi of lelijk. De opmerking: -het ziet er mooi uit- is dan ook een onjuiste omdat niet rüpa mooi is maar de interpretatie (vanuit de conditionering) van rüpa. |
|
| |
|
| Een vergelijk is te maken met het oorbewustzijn, tongbewustzijn, neusbewustzijn, tastzinbewustzijn en gevoelbewustzijn. | | Een vergelijk is te maken met het oorbewustzijn, tongbewustzijn, neusbewustzijn, tastzinbewustzijn en gevoelbewustzijn. |
|
| |
|
| ===oorbewustzijn===
| | * [[Oorbewustzijn]]; Voor een bewuste oorwaarneming zijn nodig: oorgevoeligheid, hoorbaar geluid, ruimte en aandacht. De oren zijn de zintuigen en het oorbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: horen. |
| Voor een bewuste oorwaarneming zijn nodig: oorgevoeligheid, hoorbaar geluid, ruimte en aandacht. De oren zijn de zintuigen en het oorbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: horen. | | * [[Tongbewustzijn]]; Voor een bewuste tongwaarneming zijn nodig: tonggevoeligheid, waarneembare smaak, vocht en aandacht. De tong is het zintuig en het tongbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: smaak. |
| | | * [[Neusbewustzijn]]; Voor een bewuste neuswaarneming zijn nodig: neusgevoeligheid, waarneembaar geur, lucht, aandacht. De neus is het zintuig en het neusbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: ruiken. |
| ===tongbewustzijn===
| | * [[Tastzinbewustzijn]]; Voor een bewuste tastwaarneming zijn nodig: lichaamsgevoeligheid, tastbaar object, vorm, aandacht. De tastzin is het zintuig en het tastzinbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: voelen. |
| Voor een bewuste tongwaarneming zijn nodig: tonggevoeligheid, waarneembare smaak, vocht en aandacht. De tong is het zintuig en het tongbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: smaak. | | * [[Gevoelbewustzijn]]; Voor een bewuste gevoelwaarneming zijn nodig: hartbasis, mentaal object, bhavangha, aandacht. Het gevoel is het zintuig en het gevoelbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: aanvoelen. |
| | |
| ===neusbewustzijn===
| |
| Voor een bewuste neuswaarneming zijn nodig: neusgevoeligheid, waarneembaar geur, lucht, aandacht. De neus is het zintuig en het neusbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: ruiken. | |
| | |
| ===tastzinbewustzijn===
| |
| Voor een bewuste tastwaarneming zijn nodig: lichaamsgevoeligheid, tastbaar object, vorm, aandacht. De tastzin is het zintuig en het tastzinbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: voelen. | |
| | |
| ===gevoelbewustzijn===
| |
| Voor een bewuste gevoelwaarneming zijn nodig: hartbasis, mentaal object, bhavangha, aandacht. Het gevoel is het zintuig en het gevoelbewustzijn is de gewaarwording van rüpa met als kenmerk: aanvoelen. | |
|
| |
|
| ==Bewustzijn is zelfloos== | | ==Bewustzijn is zelfloos== |
| Regel 175: |
Regel 130: |
| We weten ook dat door het scherpen van de concentratie + neutraliteit + observatie we onze focus kunnen scherpen en zodoende bewuster worden. Dit is een instrument waar we wel invloed op hebben. | | We weten ook dat door het scherpen van de concentratie + neutraliteit + observatie we onze focus kunnen scherpen en zodoende bewuster worden. Dit is een instrument waar we wel invloed op hebben. |
| Maar bewustzijn is bovenal een activiteit van het kennen (van rüpa). Zolang bewustzijn alleen maar gezien wordt als werkende kracht en/of als instrument lijkt het alsof er een individueel karakter aan verbonden is. De werkende kracht in het lichaam en -wij- kunnen bewustzijn gebruiken als instrument. Er is echter geen individu die de activiteit van het kennen (van rüpa) aanzet. De activiteit van het kennen (van rüpa) is het bewustzijn. Bewustzijn is dus de handeling zelf inclusief de werkende kracht en het instrument. | | Maar bewustzijn is bovenal een activiteit van het kennen (van rüpa). Zolang bewustzijn alleen maar gezien wordt als werkende kracht en/of als instrument lijkt het alsof er een individueel karakter aan verbonden is. De werkende kracht in het lichaam en -wij- kunnen bewustzijn gebruiken als instrument. Er is echter geen individu die de activiteit van het kennen (van rüpa) aanzet. De activiteit van het kennen (van rüpa) is het bewustzijn. Bewustzijn is dus de handeling zelf inclusief de werkende kracht en het instrument. |
|
| |
| ==De aard van de natuur (jãti)==
| |
|
| |
| De aard van de natuur is een andere manier van uitleg geven wat bewustzijn is. Hierin herkent men meerdere klassen van bewustzijn:
| |
|
| |
| * [[perceptueel bewustzijn]] (viññãnam) - bestaat uit het bewust worden van wat zintuiglijk (oog, oor, neus, tong, tastzin, gevoel) waargenomen wordt. Het moment van bewustwording is dus perceptueel bewustzijn.
| |
| * [[onheilzaam bewustzijn]] (akusalacitta) - komt voort uit de 3 bronnen van lijden n.l. begeerte, aversie en onwetendheid. Er is dus altijd conditioneel contact (onbewust, geladen contact en bewust, geladen contact) wat een negatief karma oproept.
| |
| * [[heilzaam bewustzijn]] (kusalacitta) - Heilzaam bewustzijn is het tegenovergestelde van onheilzaam bewustzijn en komt voort uit de 3 heilzame bronnen van neutraliteit: niet-begeerte (onbaatzuchtigheid), niet-aversie (mildheid) en niet-onwetendheid (wijsheid, inzicht). Hier is er nooit geladen (conditioneel) contact.
| |
| * [[resultant bewustzijn]] (vipãka) - Resultant bewustzijn is het resultaat van het onheilzame en het heilzame bewustzijn. Gautama de Boeddha vatte zijn leer ooit samen als: ''Vermijd negatieve kalapa's (gewaarwordingen), deze opgeven als ze opkomen behoudt heilzame kalapa's, deze je eigen maken.''
| |
| * [[functioneel bewustzijn]] (kiriya, kriyã) - Het resultaat van onheilzaam bewustzijn is negatief karma → negatieve kalapa's, het resultaat van heilzaam bewustzijn is positief karma → positief karma. Het karma is dus een bewustzijn op zich: resultante bewustzijn. Functioneel bewustzijn laat zich vergelijken met een activiteit van het kennen (cintanamattam cittam). Het is noch karma noch het gevolg van karma omdat hier het besef ligt dat bewustzijn zelfloos is.
| |
|
| |
|
| ==Scherpen van het bewustzijn== | | ==Scherpen van het bewustzijn== |
| 
| Abonneer op onze Nieuwsbrief