dharma-lotus.nl

Mentale factoren: verschil tussen versies

Mentale factoren (bekijk bron)

Versie van 27 nov 2025 03:44

760 bytes verwijderd ,  27 nov 2025 03:44
geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
Regel 1: Regel 1:
 
{{#seo:
 
|title=De Mentale Factoren binnen het boeddhisme
|titlemode=append
|keywords=boeddhisme, boeddha, boeddhistisch, Dharma, Pali-canon, Gautama, boeddhist, waarheden, soetra, sutta, Dhamma, meditatie, inzicht, Ivar Mol, Dharma-Lotus, mindfulness, India, Nepal
|description=De Mentale Factoren binnen het boeddhisme 
}}
{{boeddhistische dharma}}


==Mentale factoren==
==Mentale factoren==
Regel 8: Regel 13:
Zo ontstaat wat wij “mijn geest” noemen: een eindeloze rivier van zulke flitsende citta-cetasika-combinaties, geen vast “ik” dat ergens achter de ogen zit te kijken, maar een keten van oorzakelijk verbonden momenten die alleen maar lijkt op een persoon zolang onwetendheid (moha) en zelf-gevoel (māna) meedoen in het pakket.  Door dit proces in [[meditatie]] rechtstreeks waar te nemen, ontdekt men dat er geen eigenaar is van de gedachten, geen blijvend subject achter de emoties; er zijn alleen opkomende en verdwijnende mentale factoren, leeg van een kern, onderhevig aan ontstaan en vergaan. En precies dat heldere zien ([[vipassana]]) van citta en cetasika zoals ze werkelijk zijn, leidt uiteindelijk tot het [[verlichting|einde van lijden]].
Zo ontstaat wat wij “mijn geest” noemen: een eindeloze rivier van zulke flitsende citta-cetasika-combinaties, geen vast “ik” dat ergens achter de ogen zit te kijken, maar een keten van oorzakelijk verbonden momenten die alleen maar lijkt op een persoon zolang onwetendheid (moha) en zelf-gevoel (māna) meedoen in het pakket.  Door dit proces in [[meditatie]] rechtstreeks waar te nemen, ontdekt men dat er geen eigenaar is van de gedachten, geen blijvend subject achter de emoties; er zijn alleen opkomende en verdwijnende mentale factoren, leeg van een kern, onderhevig aan ontstaan en vergaan. En precies dat heldere zien ([[vipassana]]) van citta en cetasika zoals ze werkelijk zijn, leidt uiteindelijk tot het [[verlichting|einde van lijden]].


==Verschillende typen Mentale factoren==
{{Tabel: verschillende typen mentale factoren}}
 
De [[Abhidhamma]] (het derde deel van de [[Pali-canon]]) telt precies 52 van deze mentale factoren (cetasika’s). Deze worden verdeeld in vier hoofdcategorieën:
 
{| class="wikitable" style="width: 90%;"
!Categorie || Aantal Mentale factoren || Zijn deze altijd aanwezig || Voorbeeld
|-
| Sabba-citta-sādhāraṇa || 7 || Ja, in élk bewustzijnsmoment || [[contact|(phassa)]], [[gevoel|gevoel (vedanā)]], [[Zintuiglijk object|waarneming (saññā)]], [[Cetana|wil (cetanā)]]
|-
| Pakinnaka (verscheidene) || 6 || in de meeste, maar niet alle momenten || [[beginnende aandacht|beginnende aandacht (vitakka)]], [[aanhoudende aandacht|aanhoudende aandacht (vicāra)]], [[beslistheid|beslistheid (adhimokkha)]]
|-
| Akusala (onheilzame factoren) || 14 ||Alleen in onheilzame momenten || [[Hebzucht|hebzucht (lobha)]], [[haat|haat (dosa)]], [[onwetendheid|onwetendheid (moha)]], [[trots|trots (māna)]], [[onjuiste zienswijze|onjuiste zienwijze (diṭṭhi)]]
|-
| Sobhana (heilzame/schone factoren) || 25 || Alleen in heilzame momenten || [[Metta]], [[compassie]], [[medevreugde]], [[wijsheid|wijsheid (paññā)]], [[vertrouwen|vertrouwen (saddhā)]]
|}


{{Tabel: variabele mentale factoren}}
{{Tabel: variabele mentale factoren}}
Regel 115: Regel 106:
Hoe bij diepe jhāna’s bijna alleen sobhana-factoren overblijven   
Hoe bij diepe jhāna’s bijna alleen sobhana-factoren overblijven   
Hoe bij het pad-moment (magga) alle akusala-cetasika’s voorgoed worden uitgeroeid (eerst bij sotāpatti 3–5 ervan, bij arahantschap alle 14)
Hoe bij het pad-moment (magga) alle akusala-cetasika’s voorgoed worden uitgeroeid (eerst bij sotāpatti 3–5 ervan, bij arahantschap alle 14)
[[categorie: boeddhistische dharma]]
Overgenomen van "https://dharma-lotus.nl/Speciaal:MobielVerschillen/5253"