5.762
bewerkingen
|
Dharma-Lotus is een boeddhistische organisatie met 6 vestigingen in Nederland en een | retraitecentrum (Ekãyano) in Noord-Frankrijk |
 |  | Abonneer op onze Nieuwsbrief |
Bewustzijn: verschil tussen versies
geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting |
Geen bewerkingssamenvatting |
||
| Regel 6: | Regel 6: | ||
}} | }} | ||
{{boeddhisme}} | {{boeddhisme}} | ||
In het [[boeddhisme]], en dan met name het [[theravada|Theravada boeddhisme]], vormt het '''bewustzijn''' ([[Pali]]: citta) gezien als de kern van al onze ervaringen. Het is geen vast "[[ik]]" of een eeuwige ziel, maar een reeks vluchtige momenten die elkaar razendsnel opvolgen. Volgens de [[Abhidhamma]], de analytische leer van de Theravada, zijn er in totaal 89 (of 121, afhankelijk van de telling) soorten bewustzijn, elk met een specifieke functie, kwaliteit en rol in het leven. Bewustzijn ontstaat altijd door contact tussen een [[zintuig]], een [[object]] en [[mentale factoren]]. Bewustzijn is geconditioneerd: het ontstaat, bestaat kort en verdwijnt weer, onderhevig aan de [[3 kenmerken van bestaan]]: veranderlijkheid (anicca), lijden (dukkha) en geen-zelf (anatta). | |||
==De Hoofdindelingen: Werelds- en Bovenwerelds Bewustzijn== | |||
Bewustzijn wordt fundamenteel verdeeld in twee categorieën: werelds en bovenwerelds. Dit onderscheid gaat over of het gebonden is aan de cyclus van [[samsara|geboorte en dood (samsara)]] of leidt tot [[verlichting|bevrijding]]. | |||
===Werelds bewustzijn== | |||
[[Werelds bewustzijn]] omvat het overgrote deel van onze dagelijkse ervaringen. Het is gebonden aan [[samsara]], heeft wereldse [[object|objecten]] (zintuiglijk of mentaal) en produceert [[karma]]. Voorbeelden: denken, voelen, waarnemen in het dagelijks leven. | |||
Binnen het werelds bewustzijn wordt onderscheid gemaakt op basis van [[silla|morele]] kwaliteit: [[heilzaam]], [[onheilzaam]], [[resultant bewustzijn|resultaat]] en [[functioneel bewustzijn|functioneel]]. Dit bepaalt of het leidt tot geluk of [[4 edele waarheden|lijden]]. | |||
* [[heilzaam bewustzijn]] is geworteld in [[niet-hebzucht]], [[niet-haat]] en [[wijsheid]]. Het creëert gunstig [[karma]] en verzwakt ketens. Voorbeelden: vrijgevigheid, meditatie in [[jhana|jhāna]]. | |||
* [[onheilzaam bewustzijn]] is geworteld in [[hebzucht]], [[haat]] of [[onwetendheid]]. Het creëert lijden en versterkt ketens. Voorbeelden: boosheid, jaloezie. | |||
* [[resultant bewustzijn]] is neutraal. het is de rijping (resultaat) van eerder karma en de basis van zintuiglijke ervaringen. Voorbeelden: zien, horen, pijn voelen. | |||
* [[functioneel bewustzijn]] komt alleen voor bij verlichte personen zoals [[Arhat|Arhats]] en [[Boeddha|Boeddha's]]. Het is puur functioneel, zonder kamma. Voorbeelden: een arahant eet of mediteert. | |||
{| class="wikitable" style="width: 70%;" | |||
! Kwaliteit || Wortels/Werking || Voorbeeld | |||
|- | |||
| [[Heilzaam]] || [[niet-hebzucht]], [[niet-haat]], [[wijsheid]]; [[karma|gunstig karma]] || vriendelijkheid tonen | |||
|- | |||
| [[Onheilzaam]] || [[hebzucht]], [[haat]], [[onwetendheid]]; [[4 edele waarheden|lijden]] || jaloezie voelen | |||
|- | |||
| [[Resultant bewustzijn|Resultaat]] || neutraal; rijping oud karma ||een geluid horen | |||
|- | |||
| [[Functioneel bewustzijn|funtioneel]] || Neutraal; alleen bij [[Arhat|arhats]] en [[Boeddha]], geen kamma || een arahant wandelt | |||
|} | |||
{{Pijl}} [[Werelds bewustzijn]] | |||
==Bovenwerelds bewustzijn== | |||
[[Bovenwerelds bewustzijn]]; met [[nibbana]] als object. Het doorsnijdt de [[10 ketenen van bestaan]] en leidt tot verlichting. Het bestaat uit het [[pad bewustzijn]] (het pad naar de verlichting) en [[vrucht bewustzijn]] (het genieten in de verlichting) en is gekoppeld aan de [[4 stadia van verlichting]]. | |||
{{Pijl}} [[Bovenwerelds bewustzijn]] | |||
{| class="wikitable" style="width: 70%;" | |||
!Aspect || [[Werelds bewustzijn]] || [[Bovenwerelds bewustzijn]] | |||
|- | |||
| [[Object]]: || Werelds (zintuiglijk, mentaal, [[jhana|jhāna-object)]] || [[Nibbana]] | |||
|- | |||
| Gebonden aan [[samsara]]: || ja || nee | |||
|- | |||
| [[Karma|Karma-vormend]]: || Ja (behalve bij [[arhats]]) || nee | |||
|- | |||
| Doel: || ervaren binnen de [[Afhankelijk ontstaan|cyclus]] || bevrijding uit de [[Afhankelijk ontstaan|cyclus]] | |||
|} | |||
'''Bewustzijn''' is een term dat zeer vaak gebruikt wordt, maar wat is het nu precies. De [[dharma|boeddhistische dharma]] geeft een heldere beschrijving van wat bewustzijn is (zoals in [[Pali-canon|Satipatthãna sutta: MN 10]], Abhidhammattha Sanghaha I) en legt daarin uit dat bewustzijn bestaat uit 121 citta's. | '''Bewustzijn''' is een term dat zeer vaak gebruikt wordt, maar wat is het nu precies. De [[dharma|boeddhistische dharma]] geeft een heldere beschrijving van wat bewustzijn is (zoals in [[Pali-canon|Satipatthãna sutta: MN 10]], Abhidhammattha Sanghaha I) en legt daarin uit dat bewustzijn bestaat uit 121 citta's. | ||