dharma-lotus.nl

Bewustzijn: verschil tussen versies

Bewustzijn (bekijk bron)

Versie van 24 dec 2025 08:05

1.907 bytes toegevoegd ,  24 dec 2025 08:05
geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
Regel 12: Regel 12:
Bewustzijn wordt fundamenteel verdeeld in twee categorieën: werelds en bovenwerelds. Dit onderscheid gaat over of het gebonden is aan de cyclus van [[samsara|geboorte en dood (samsara)]] of leidt tot [[verlichting|bevrijding]].  
Bewustzijn wordt fundamenteel verdeeld in twee categorieën: werelds en bovenwerelds. Dit onderscheid gaat over of het gebonden is aan de cyclus van [[samsara|geboorte en dood (samsara)]] of leidt tot [[verlichting|bevrijding]].  


===Werelds bewustzijn==
==Werelds bewustzijn==


[[Werelds bewustzijn]] omvat het overgrote deel van onze dagelijkse ervaringen. Het is gebonden aan [[samsara]], heeft wereldse [[object|objecten]] (zintuiglijk of mentaal) en produceert [[karma]]. Voorbeelden: denken, voelen, waarnemen in het dagelijks leven.
Het Wereld bewustzijn verwijst naar alle [[bewustzijnsmoment|bewustzijnsmomenten]] die binnen de “wereld” (loka) plaatsvinden. Hiermee wordt de wereld van de [[khanda|5 kandha's]] (vorm, gevoel, waarneming, formaties en bewustzijn) bedoeld. Werelds bewustzijn omvat het overgrote deel van onze dagelijkse ervaringen. Het is gebonden aan [[samsara]], heeft wereldse [[object|objecten]] (zintuiglijk of mentaal) en produceert [[karma]]. Voorbeelden: denken, voelen, waarnemen in het dagelijks leven. Kenmerkend voor werelds bewustzijn is:
 
* het heeft altijd een werelds object:
** een zintuiglijk object (zicht, geluid, geur, smaak, tast)
** een mentaal object (gedachte, herinnering)
** een fijnstoffelijk object in jhāna-toestanden.
* het is altijd gebonden aan de [[3 kenmerken van bestaan]]: vergankelijkheid (anicca), lijden (dukkha) en geen-zelf (anatta)
* altijd gepaard gaat met [[mentale factoren]] die [[heilzaam bewustzijn|heilzaam]] (kusala), [[onheilzaam bewustzijn|onheilzaam]] (akusala) of [[prana|neutraal]] (abyākata) zijn
* onderhevig is aan de wet van [[karma]]
 
Werelds bewustzijn vormt het overgrote deel van onze mentale activiteit. Ook tijdens het beoefenen van [[mindfulness]] en [[meditatie]] verblijven we grotendeels in het werelds bewustzijn.
 
===Heilzaam, onheilzaam, resultant en funtioneel bewustzijn===


Binnen het werelds bewustzijn wordt onderscheid gemaakt op basis van [[silla|morele]] kwaliteit: [[heilzaam]], [[onheilzaam]], [[resultant bewustzijn|resultaat]] en [[functioneel bewustzijn|functioneel]]. Dit bepaalt of het leidt tot geluk of [[4 edele waarheden|lijden]].
Binnen het werelds bewustzijn wordt onderscheid gemaakt op basis van [[silla|morele]] kwaliteit: [[heilzaam]], [[onheilzaam]], [[resultant bewustzijn|resultaat]] en [[functioneel bewustzijn|functioneel]]. Dit bepaalt of het leidt tot geluk of [[4 edele waarheden|lijden]].
Regel 35: Regel 47:
|}
|}


{{Pijl}} [[Werelds bewustzijn]]


==Bovenwerelds bewustzijn==


Bovenwerelds bewustzijn betekent letterlijk “bewustzijn dat boven de wereld uitgaat” (loka = wereld; uttara = boven, voorbij). Het heeft de volgende unieke kenmerken:


* [[object]]: [[Nibbana]] – de ongeconditioneerde, eeuwige vrede die buiten tijd, ruimte en conditionering valt
* niet gebonden aan [[samsara]]: Het plant geen nieuw [karma]] en leidt niet tot wedergeboorte
* altijd gepaard met diepe [[wijsheid]]: Het doorziet volledig de [[4 edele waarheden]]
* kortstondig maar onomkeerbaar in effect: Het verandert de [[geest]] permanent door [[10 ketenen van bestaan|ketens]] te doorsnijden
* superieur aan alle wereldse ervaringen: Zelfs de hoogste [[jhana|jhāna-toestanden]] blijven werelds; alleen bovenwerelds bewustzijn leidt tot echte bevrijding
* gekoppeld aan de [[4 stadia van verlichting]]


 
Bovenwerelds bewustzijn ontstaat alleen wanneer de voorwaarden volledig rijp zijn: een zuivere [[silla|morele basis (sīla)]], diepe [[samadhi|concentratie (samādhi)]] en [[panna|scherp inzicht (paññā)]] door [[vipassana|vipassana-meditatie]].
 
{{Pijl}} [[Werelds bewustzijn]]
 
 
==Bovenwerelds bewustzijn==
 
[[Bovenwerelds bewustzijn]]; met [[nibbana]] als object. Het doorsnijdt de [[10 ketenen van bestaan]] en leidt tot verlichting. Het bestaat uit het [[pad bewustzijn]] (het pad naar de verlichting) en [[vrucht bewustzijn]] (het genieten in de verlichting) en is gekoppeld aan de [[4 stadia van verlichting]].


{{Pijl}} [[Bovenwerelds bewustzijn]]
{{Pijl}} [[Bovenwerelds bewustzijn]]
Regel 61: Regel 75:
| Doel: || ervaren binnen de [[Afhankelijk ontstaan|cyclus]] || bevrijding uit de [[Afhankelijk ontstaan|cyclus]]
| Doel: || ervaren binnen de [[Afhankelijk ontstaan|cyclus]] || bevrijding uit de [[Afhankelijk ontstaan|cyclus]]
|}
|}
{{Sjabloon:Tabel: Cognitieve proces}}
{{Tabel: pad- en vruchtbewustzijn}}




Overgenomen van "https://dharma-lotus.nl/Speciaal:MobielVerschillen/5592"