10 ketenen van bestaan: verschil tussen versies

20 bytes toegevoegd ,  28 nov 2025 04:24
geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
Regel 12: Regel 12:
In volgorde van Makkelijkst-op-te-lossen tot Moeilijkst-op-te-lossen:
In volgorde van Makkelijkst-op-te-lossen tot Moeilijkst-op-te-lossen:


==Geloof in een permanent zelf==
===Geloof in een permanent zelf===
(Sakkāya-diṭṭhi); De allergrootste en meest fundamentele keten.
(Sakkāya-diṭṭhi); De allergrootste en meest fundamentele keten.


Regel 26: Regel 26:
{{pijl}} [[3 karakteristieken]]
{{pijl}} [[3 karakteristieken]]


==Twijfel==
===Twijfel===
(Vicikicchā); Zolang er twijfel is over de [[Dharma|boeddhistische filosofie (Darma)]], kun je je nooit volledig overgeven aan de beoefening. Je houdt altijd een achterdeurtje open. Bij sotāpanna verdwijnt deze twijfel voorgoed; je weet door eigen ervaring dat de Dhamma klopt.
(Vicikicchā); Zolang er twijfel is over de [[Dharma|boeddhistische filosofie (Darma)]], kun je je nooit volledig overgeven aan de beoefening. Je houdt altijd een achterdeurtje open. Bij sotāpanna verdwijnt deze twijfel voorgoed; je weet door eigen ervaring dat de Dhamma klopt.


{{Pijl}} [[Twijfel]]
{{Pijl}} [[Twijfel]]


==Vastklampen aan regels en rituelen als doel op zich==
===Vastklampen aan regels en rituelen als doel op zich===
(Sīlabbata-parāmāsa); Denken dat louter het volgen van gebod en verbod, ceremonies, ascese, of bijvoorbeeld strikt vegetarisme je automatisch zal bevrijden, zonder wijsheid. Voorbeeld:
(Sīlabbata-parāmāsa); Denken dat louter het volgen van gebod en verbod, ceremonies, ascese, of bijvoorbeeld strikt vegetarisme je automatisch zal bevrijden, zonder wijsheid. Voorbeeld:


Regel 41: Regel 41:
{{Pijl}} [[Vastklampen aan rituelen]]
{{Pijl}} [[Vastklampen aan rituelen]]


==Zintuiglijke begeerte==
===Zintuiglijke begeerte===
(Kāma-rāga); Hevige lust, seksuele driften, verslaving aan eten, muziek, geuren, aanraking, mooie beelden.
(Kāma-rāga); Hevige lust, seksuele driften, verslaving aan eten, muziek, geuren, aanraking, mooie beelden.


Het is niet het genieten zelf, maar de dwangmatige hunkering en gehechtheid eraan. Bij [[Sakadagami|sakadāgāmi]] is deze sterk verzwakt; bij [[Anagami|anāgāmi]] volledig verdwenen. Een anāgāmi voelt geen seksuele aantrekkingskracht meer en heeft geen zintuiglijke verslavingen.
Het is niet het genieten zelf, maar de dwangmatige hunkering en gehechtheid eraan. Bij [[Sakadagami|sakadāgāmi]] is deze sterk verzwakt; bij [[Anagami|anāgāmi]] volledig verdwenen. Een anāgāmi voelt geen seksuele aantrekkingskracht meer en heeft geen zintuiglijke verslavingen.


==Kwaadwilligheid, haat, wrok==
===Kwaadwilligheid, haat, wrok===
(Vyāpāda); Alles van lichte irritatie tot moorddadige woede maar ook subtielere vormen zoals “ik gun hem/haar dat succes niet” of langdurig wrok koesteren.
(Vyāpāda); Alles van lichte irritatie tot moorddadige woede maar ook subtielere vormen zoals “ik gun hem/haar dat succes niet” of langdurig wrok koesteren.


Regel 53: Regel 53:
{{Pijl}} [[Haat]]
{{Pijl}} [[Haat]]


==Begeerte naar fijn-materiële bestaan==
===Begeerte naar fijn-materiële bestaan===
(Rūpa-rāga); Verlangen naar wedergeboorte in de mooie materiële jhāna-rijken.
(Rūpa-rāga); Verlangen naar wedergeboorte in de mooie materiële jhāna-rijken.


Dit is al een zeer subtiel verlangen dat alleen ontstaat als je die [[Jhana|jhāna’s]] zelf hebt ervaren.
Dit is al een zeer subtiel verlangen dat alleen ontstaat als je die [[Jhana|jhāna’s]] zelf hebt ervaren.


==Begeerte naar immateriële bestaan==
===Begeerte naar immateriële bestaan===
(Arūpa-rāga); Verlangen naar wedergeboorte in de allerhoogste, vormloze rijken.
(Arūpa-rāga); Verlangen naar wedergeboorte in de allerhoogste, vormloze rijken.


Begeerte naar fijn-materiële bestaan en begeerte naar immateriële bestaan zijn de reden dat zelfs iemand die diepe jhāna’s beheerst nog niet automatisch een [[arhat]] is.
Begeerte naar fijn-materiële bestaan en begeerte naar immateriële bestaan zijn de reden dat zelfs iemand die diepe jhāna’s beheerst nog niet automatisch een [[arhat]] is.


==Hoogmoed==
===Hoogmoed===
(Māna); De subtiele neiging om jezelf met anderen te vergelijken:
(Māna); De subtiele neiging om jezelf met anderen te vergelijken:


Regel 75: Regel 75:
{{Pijl}} [[Hoogmoed]]
{{Pijl}} [[Hoogmoed]]


==Rusteloosheid van de geest==
===Rusteloosheid van de geest===
(Uddhacca); De geest die maar blijft springen, plannen maken, piekeren, fantaseren.
(Uddhacca); De geest die maar blijft springen, plannen maken, piekeren, fantaseren.
Het is de laatste “grove” onrust die overblijft als alle andere heftige emoties weg zijn.
Het is de laatste “grove” onrust die overblijft als alle andere heftige emoties weg zijn.
Regel 82: Regel 82:
{{Pijl}} [[Rusteloosheid]]
{{Pijl}} [[Rusteloosheid]]


==Onwetendheid (fundamentele verwarring)==
===Onwetendheid (fundamentele verwarring)===
(Avijjā); De wortel van alles: niet direct zien hoe dingen werkelijk zijn.
(Avijjā); De wortel van alles: niet direct zien hoe dingen werkelijk zijn.
Het is niet een gebrek aan informatie, maar een diep niet-begrijpen van de [[4 edele waarheden]], [[afhankelijk ontstaan]], en de [[3 karakteristieken]]. Pas wanneer ook deze laatste keten volledig is doorgeknipt, is er arhatschap: volledig ontwaken, einde van alle wedergeboorte.
Het is niet een gebrek aan informatie, maar een diep niet-begrijpen van de [[4 edele waarheden]], [[afhankelijk ontstaan]], en de [[3 karakteristieken]]. Pas wanneer ook deze laatste keten volledig is doorgeknipt, is er arhatschap: volledig ontwaken, einde van alle wedergeboorte.