|
Label: Nieuwe doorverwijzing |
| (2 tussenliggende versies door dezelfde gebruiker niet weergegeven) |
| Regel 1: |
Regel 1: |
| {{Boeddhistisch woordenboek}}
| | #REDIRECT [[6 zintuigpoorten]] |
| ==Zintuigpoorten==
| |
| | |
| In het [[boeddhisme]] verwijzen de '''6 zintuigpoorten''' ([[Pali]]: āyatana, [[Sanskriet]]: āyatana) naar de 6 zintuigen die elk op zich een eigen waarneming kunnen doen waardoor [[phassa|contact (phassa)]] ontstaat. De zes zintuigpoorten bestaan uit:
| |
| | |
| * Oog (cakkhu) neemt waar: zichtbare vormen (rūpa)
| |
| * Oor (sota) neemt waar: geluiden (sadda)
| |
| * Neus (ghāna) neemt waar: geuren (gandha)
| |
| * Tong (jivhā) neemt waar: smaken (rasa)
| |
| * tastzin (kāya) neemt waar: tastbare objecten (phoṭṭhabba)
| |
| * Geest (mano) neemt waar: mentale objecten (dhamma), zoals gedachten, herinneringen of concepten
| |
| | |
| Deze zes paren (zintuig en object) worden in het boeddhisme de [[12 ayatana]] genoemd. Samen met het bijbehorende [[bewustzijn]] (bijv. [[oogbewustzijn]], [[oorbewustzijn]], enz.) faciliteren ze het proces van waarneming:
| |
| | |
| {| class="wikitable" style="width: 60%;"
| |
| !colspan="4"|De 6 zintuigpoorten
| |
| |-
| |
| !style="width: 25%"|Zintuigpoorten
| |
| !style="width: 25%"|Bewustzijnstype
| |
| !style="width: 25%"|Activiteit
| |
| !style="width: 25%"|Koppeling
| |
| |-
| |
| |ogen||oogbewustzijn||zien||neurologisch
| |
| |-
| |
| |oren||oorbewustzijn||horen||neurologisch
| |
| |-
| |
| |tong||tongbewustzijn||proeven||neurologisch
| |
| |-
| |
| |neus||neusbewustzijn||ruiken||neurologisch
| |
| |-
| |
| |tastzin||tastzinbewustzijn||voelen||neurologisch
| |
| |-
| |
| |gevoel||gevoelbewustzijn||aanvoelen||boven-werelds
| |
| |}
| |
| | |
| De zintuigpoorten zijn cruciaal in de leer van [[Afhankelijk ontstaan]] (paticcasamuppada), omdat ze de voorwaarden scheppen voor contact (phassa), dat leidt tot [[gevoel|gevoel (vedanā)]], [[begeerte|begeerte (tanhā)]] en uiteindelijk [[lijden|lijden (dukkha)]].
| |
| | |
| ==Meditatie==
| |
| | |
| In [[meditatie|meditatiepraktijken]], zoals [[mindfulness]] en [[vipassana]], worden de zintuigpoorten nauwkeurig geobserveerd om te begrijpen hoe waarnemingen ontstaan en hoe gehechtheid of afkeer wordt getriggerd. Door bewuste aandacht op de zintuigpoorten te richten, kan men de automatische reacties van de geest doorbreken en bevrijding nastreven.
| |
| Het bewaken van de zintuigpoorten (indriya-saṃvara) is ook een belangrijke ethische praktijk, waarbij men bewust kiest om de zintuigen niet te laten overheersen door zintuiglijke prikkels die leiden tot onheilzame mentale staten.
| |
|
| |
|
|
| |
|
| 
| Abonneer op onze Nieuwsbrief