Tantra geschriften
Een Tantra geschrift (Tantra-sutta) komt zowel in het Hindoeísme als het Boeddhisme voor als een heilig en esoterisch boekwerk (Sutta) dat meestal in de vorm van een dialoog is geschreven (vaak tussen een god/godin en een partner of leerling).
Tantra’s in het hindoeïsme (hindu-tantra of āgama’s)
In het Hindoeïsme worden tantrische geschriften meestal āgama’s genoemd (in de Śaiva- en Śākta-tantra tradities) of saṃhitā’s (in de Vaiṣṇava-tantra traditie). Ze ontstonden vooral vanaf ca. 5e–6e eeuw n.Chr. en lopen door tot de middeleeuwen.
Shiva georiënteerde teksten (het mannelijk aspect)
- de 28 Shiva Siddhānta-āgama’s (zoals de Kāmika, Yogaja en Cintya)
- de Kashmir Śaivisme (niet-dualistisch):
- Mālinīvijayottara-tantra
- Vijñāna-bhairava-tantra (zeer bekend, 112 meditatie-technieken)
- Svacchanda-tantra
- Netra-tantra
- Tantrāloka van Abhinavagupta (11e eeuw); een enorme samenvatting van bijna de gehele Kaula- en Trika leer
Shakti georiënteerde teksten (het vrouwelijke aspect)
- Kulārṇava tantra teksten; een van de belangrijkste Kaula-teksten
- de Mahānirvāṇa-tantra teksten (waaronder de 19e-eeuwse “neo-tantra”, vaak geciteerd in het Westen)
- de Kālī georiënteerde tantra teksten
- de Tārā georiënteerde tantra teksten
- de Chinnamastā georiënteerde tantra teksten (waaronder de 10 Mahāvidyā-tantra’s)
- de Yoginī-hṛdaya & Nityāṣoḍaśikārṇava (Śrīvidyā-traditie)
- de Rudrayāmala tantra teksten en de Brihad-nīla tantra teksten
Vaiṣṇava-tantra’s (tantrische geschriften van de Vaiṣṇava’s tempel
- Pāñcarātra-saṃhitā’s
- Jayākhya-saṃhitā
- Śrīkṛṣṇa-saṃhitā
- Lakṣmī-tantra)
Er bestaan letterlijk honderden tot duizenden hindoe-tantra’s; veel zijn nog niet gepubliceerd of alleen in handgeschreven.
Tantra’s in het boeddhisme (“mantrayāna-” of “vajrayāna-teksten”)
In het Tibetaans boeddhisme (Vajrayana) worden de tantrische leringen traditioneel ingedeeld in 4 klassen van tantra. Deze indeling komt vooral voor in de “nieuwe” scholen: Gelug, Sakya en Kagyu. De “oude” school (Nyingma) kent een iets andere indeling met negen voertuigen, maar erkent de vier tantra’s ook. Deze Boeddhistische tantra geschriften ontstonden vanaf de 4e–5e eeuw n.Chr. in India en werden vooral toegepast in Tibet, maar ook in China en Japan (Shingon).
Kriyā tantra
- Kriyā tantra, letterlijk “handelingstantra”
- veel nadruk op uiterlijke zuiverheid en ritueel gedrag. Relatief makkelijk; geschikt voor beginners in de tantra
- geschriften: Susiddhikara en de Subāhuparipṛcchā
Caryā tantra
- Caryā tantra, letterlijk "de gedrag tantra’s".
- gelijke nadruk op uiterlijk ritueel én innerlijke meditatie; geschikt voor gevorderden in de tantra
- geschriften: Mahāvairocana-abhisaṃbodhi tantra geschriften (belangrijk in Shingon)
Yoga tantra
- Yoga tantra, letterlijk “vereniging”, “in eenheid brengen”
- overheersende nadruk op innerlijke meditatie en visualisatie. Je identificeert jezelf volledig met de godheid, je bent niet meer de dienaar of de vriend, geschikt voor vergevorderde beoefenaars
- geschriften: Sarvatathāgata-tattvasaṅgraha (de eerste “echte” yogatantra) en de Sarvabuddha-samāyoga-ḍākinījāla-śaṃvara
Anuttarayoga tantra
- Anuttarayoga tantra, betekent “onovertroffen”, “niets staat erboven”
- dit is de hoogste en meest geheime klasse binnen de boeddhistische tantra, geschikt voor meesters
- de geschriften worden onderverdeeld in moedertantra’s (vrouwelijk, wijsheid) en vadertantra’s (mannelijk, methode).
- Vajrayoginī en Vajravārāhī-tantra’s (moedertantra)
- Hevajra tantra (moedertantra)
- Cakrasaṃvara tantra (moedertantra, zeer belangrijk in Kagyü- en Gelug scholen)
- Guhyasamāja tantra (vadertantra, ca. 8e eeuw; een van de alleroudste anuttarayoga-tantra’s)
- Yamāntaka/Vajrabhairava-tantra (vadertantra)
- Kālacakra-tantra (niet-duaal, 11e eeuw, geïntroduceerd in 1027 in Tibet)
- daarnaast zijn er duizenden sādhana’s, commentaren en kleinere tantra’s. In de Nieuwe Vertalingsscholen (Nyingma) van het Tibetaans boeddhisme heb je ook nog de eigen terma-tantra’s en de Mahāyoga-, Anuyoga- en Atiyoga-teksten uit de Dzogchen-traditie (bijv. de 17 tantra’s van Dzogchen zoals de Kunjed Gyalpo).
in overzicht
| Klasse | Visualisatie-relatie | Nadruk | Voorbeelden godheden | Gebruik van lichaam/substanties |
|---|---|---|---|---|
| 1. Kriya | godheid vóór je (koning–dienaar) | uiterlijk ritueel, zuiverheid | Medicine Buddha, Vairocana | veel baden, vegetarisch |
| 2. Carya | godheid vóór én in je (vrienden) | ritueel + begin innerlijke yoga | Vairocana, Tara | minder streng |
| 3. Yoga | volledig jezelf als godheid | innerlijke meditatie | Sarvavid, Vairocana | geen onreine substanties |
| 4. Anuttarayoga | volledig jezelf als godheid + subtiel lichaam | voltooiingsfase met wind & licht | Guhyasamaja, Chakrasamvara, Kalachakra | kan vlees/alcohol/seksuele yoga bevatten (alleen hoogste niveau) |
lees meer over dit onderwerp op: Tantrastromingen in het Tibetaans-boeddhisme
Verschil Hindoeïstische en Boeddhistische tantra geschriften
De Hindoe-tantra’s zijn vaak sterk ritueel, magisch en gericht op siddhi’s (bovennatuurlijke krachten) en bevrijding. De Boeddhistische tantra’s leggen sterker de nadruk op de transformatie van lichaam-spraak-geest tot de staat van een boeddha in één leven en zijn filosofisch vaak nog radicaler niet-dualistisch.