Sjabloon:Tabel:3 karakteristieken

De 3 karakteristieken

De 3 karakteristieken (Pali: tilakkhana, "de 3 kenmerken van bestaan") zijn fundamentele inzichten in het boeddhisme die de aard van alle geconditioneerde fenomenen beschrijven. Ze vormen de basis voor het begrijpen van de realiteit en het bereiken van bevrijding. De 3 karakteristieken zijn:

• afhankelijk (dukkha): alles en iedereen is onderhevig aan omgevingsfactoren die invloed hebben en niets of niemand staat op zichzelf.
• veranderlijkheid (anicca): daardoor verandert alles en iedereen continu. Niets blijft permanent hetzelfde; alle fenomenen ontstaan, bestaan even en vergaan uiteindelijk.
• niet-zelf (anatta): daardoor kunnen we nooit spreken over een blijvend, onafhankelijk zelf of essentie in personen of fenomenen. Wat wij als "zelf" beschouwen, is slechts een tijdelijke samenstelling van veranderlijke elementen (de 5 khanda's: vorm, gevoel, waarneming, mentale formaties, bewustzijn).

Kenmerk	Pali-term	Nederlandse vertaling/alternatief	Betekenis en manifestaties	Praktische observatie in meditatie	Gevolg van diep inzicht	Voorbeeld uit dagelijks leven
afhankelijkheid	Dukkha	lijden, onbevredigendheid, stress	niets geconditioneerd biedt duurzaam geluk; alles leidt tot ontevredenheid of verandering	zie hoe prettige dingen eindigen, neutrale saai worden, pijnlijke kwetsen	desillusie met wereldse zaken; motivatie voor het pad	zelfs een luxe vakantie eindigt en brengt nieuwe zorgen (vermoeidheid, heimwee)
veranderlijkheid	Anicca	vergankelijkheid, veranderlijkheid, onbestendigheid	alles ontstaat, verandert voortdurend en verdwijnt uiteindelijk	observeer opkomen en verdwijnen van adem, gedachten, gevoelens	loslaten van gehechtheid; geen verwachting van blijvend geluk	een prettig gevoel (bijv. eten) verdwijnt snel; een mooie bloem verwelkt
niet-zelf	Anatta	Geen-zelf, onzelfstandigheid, leegte van een “ik”	er is geen permanente, onafhankelijke kern; fenomenen zijn afhankelijk en leeg	zie dat ervaringen ontstaan door oorzaken, zonder eigenaar of controleerbaar “ik”	einde van identificatie en ego; vrijheid van lijden	“Mijn” lichaam veroudert zonder mijn toestemming; gedachten komen op zonder dat “ik” ze maak