Bewustzijnstaten

Versie door Admin (overleg | bijdragen) op 7 jan 2026 om 06:54 (Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Boeddhistisch woordenboek}} ==Bewustzijnstaten== In het boeddhisme, en dan met name het Theravada boeddhisme worden '''bewustzijnstaten''' (Pali: citta) gezien als de basis van alle ervaring. De geest is geen vast iets, maar een snelle opeenvolging van kortstondige bewustzijnsmomenten die ontstaan, bestaan en onmiddellijk weer verdwijnen. De Abhidhamma analyseert deze staten zeer gedetailleerd en ondersche...')
(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)

Het Boeddhistisch woordenboek

In het boeddhisme worden veel termen uit het Pali of Sanskriet gebruikt. Sommige zijn onbekend en vertalen naar het Nederlands is vaak moeilijk, omdat bestaande woorden al een andere betekenis hebben. Op deze wiki vind je een woordenboek met de meest voorkomende boeddhistische termen (in Pali, Sanskriet of Nederlandse vertaling), inclusief uitleg. Vaak bevat een term ook een link naar een uitgebreider artikel.

Bewustzijnstaten

In het boeddhisme, en dan met name het Theravada boeddhisme worden bewustzijnstaten (Pali: citta) gezien als de basis van alle ervaring. De geest is geen vast iets, maar een snelle opeenvolging van kortstondige bewustzijnsmomenten die ontstaan, bestaan en onmiddellijk weer verdwijnen. De Abhidhamma analyseert deze staten zeer gedetailleerd en onderscheidt verschillende soorten op basis van functie, morele kwaliteit en niveau. Bewustzijnstaten zijn geconditioneerd (behalve de bovenwereldse), hebben een object en gaan gepaard met mentale factoren. Voor beoefenaars is het begrijpen van deze staten essentieel: door ze te observeren in meditatie zien we 3 kenmerken van bestaan]]:

  • veranderlijkheid (anicca): Alles wat bestaat is tijdelijk en onderhevig aan verandering. Niets blijft permanent hetzelfde; alle fenomenen ontstaan, bestaan even en vergaan uiteindelijk.
  • lijden (dukkha): Omdat alles veranderlijk is, leidt gehechtheid aan fenomenen tot lijden. Zelfs plezierige ervaringen zijn onbevredigend, omdat ze niet blijvend zijn en niet volledig vervullen.
  • niet-zelf (anatta): Er is geen blijvend, onafhankelijk zelf of essentie in personen of fenomenen. Wat wij als "zelf" beschouwen, is slechts een tijdelijke samenstelling van veranderlijke elementen (de 5 khanda's: vorm, gevoel, waarneming, mentale formaties, bewustzijn).