|
Dharma-Lotus is een boeddhistische organisatie met 6 vestigingen in Nederland en een | retraitecentrum (Ekãyano) in Noord-Frankrijk |
 |  | Abonneer op onze Nieuwsbrief |
Onheilzame mentale factoren
Het Boeddhistisch woordenboek
In het boeddhisme worden veel termen uit het Pali of Sanskriet gebruikt. Sommige zijn onbekend en vertalen naar het Nederlands is vaak moeilijk, omdat bestaande woorden al een andere betekenis hebben. Op deze wiki vind je een woordenboek met de meest voorkomende boeddhistische termen (in Pali, Sanskriet of Nederlandse vertaling), inclusief uitleg. Vaak bevat een term ook een link naar een uitgebreider artikel.
De 14 onheilzame mentale factoren
In de Abhidhamma (theravada boeddhisme) worden de 14 mentale factoren altijd als onheilzaam (akusala) beschouwd. Ze ontstaan bij elke onheilzame bewustzijnstoestand en maken een daad moreel slecht. Deze 14 factoren zijn dus de “ingrediënten” van elke slechte daad. Vooral Ahirika en Anottappa zijn cruciaal: zonder schaamte en zonder geweten doe je alles.
| Factor | Betekenis | aanwezigheid |
|---|---|---|
| Moha | onwetendheid, verwarring, niet zien van de werkelijkheid | altijd |
| Ahirika | geen schaamte om kwaad te doen | |
| Anottappa | geen angst voor de gevolgen van kwaad | |
| Uddhacca | rusteloosheid, opwinding van de geest | |
| Lobha | hebzucht, gehechtheid, begeerte | soms |
| Diṭṭhi | onjuiste zienswijze (vooral eeuwigheids- of vernietigingsvisie) | |
| Māna | hoogmoed, verwaandheid | |
| Dosa | haat, aversie, boosheid | |
| Issā | afgunst | |
| Macchariya | gierigheid, niet willen delen | |
| Kukkucca | wroeging, piekeren over wat je gedaan of nagelaten hebt | |
| Thīna | traagheid van geest | |
| Middha | traagheid van lichaam/energie | |
| Vicikicchā | twijfel, besluiteloosheid, vooral over de Dhamma |
Deze Onheilzame mentale factoren zijn op hun beurt weer onderdeel van de mentale factoren:
Verschillende typen Mentale factoren
De Abhidhamma (het derde deel van de Pali-canon) telt precies 52 van deze mentale factoren (cetasika’s). Deze worden verdeeld in vier hoofdcategorieën:
| Categorie | Aantal Mentale factoren | Zijn deze altijd aanwezig | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| Universeel Mentale factoren (Sabba-citta-sādhāraṇa) |
7 | Ja, in élk bewustzijnsmoment | (phassa), gevoel (vedanā), waarneming (saññā), wil (cetanā) |
| Variabele Mentale factoren Pakinnaka |
6 | in de meeste, maar niet alle momenten | beginnende aandacht (vitakka), aanhoudende aandacht (vicāra), beslistheid (adhimokkha) |
| Onheilzame Mentale factoren (Akusala) |
14 | Alleen in onheilzame momenten | hebzucht (lobha), haat (dosa), onwetendheid (moha), trots (māna), onjuiste zienwijze (diṭṭhi) |
| Heilzaam Mentale factoren (Sobhana) |
25 | Alleen in heilzame momenten | Metta, compassie, medevreugde, wijsheid (paññā), vertrouwen (saddhā) |
Volledig artikel
lees meer over dit onderwerp op: mentale factoren