Gevoel

Het Boeddhistisch woordenboek

Overzicht van alle boeddhistische termen

In het boeddhisme worden veel termen uit het Pali of Sanskriet gebruikt. Sommige zijn onbekend en vertalen naar het Nederlands is vaak moeilijk, omdat bestaande woorden al een andere betekenis hebben. Op deze wiki vind je een woordenboek met de meest voorkomende boeddhistische termen (in Pali, Sanskriet of Nederlandse vertaling), inclusief uitleg. Vaak bevat een term ook een link naar een uitgebreider artikel.

Vipassana meditatie retraite op Ekãyano

Boeddhistische Pelgrimage (India/Nepal)

Gevoel (Vedana)

De boeddhistische term vedanā verwijst naar gevoel (gewaarwording) en is de 3e 3e Kandha (aggregaten) die samen de menselijke ervaring vormen volgens het boeddhisme. Vedanā heeft specifiek betrekking op de emotionele of affectieve toon van een ervaring, dat wil zeggen hoe een zintuiglijke waarneming of mentale gebeurtenis wordt beleefd:

• Aangenaam (sukha): Plezierige of comfortabele gevoelens, zoals genot bij het zien van een mooie bloem.
• Onaangenaam (dukkha): Pijnlijke of oncomfortabele gevoelens, zoals verdriet of fysieke pijn.
• Neutraal (upekkhā): Gevoelens die noch aangenaam, noch onaangenaam zijn, vaak subtiel en minder opvallend.

Boeddhistische psychologie

Vedanā ontstaat als reactie op contact (phassa) tussen een zintuig (zoals oog, oor, geest) en een Zintuiglijk object (zoals een beeld, geluid, gedachte). Het is een automatische respons en geen bewuste keuze. Echter, vedanā speelt een cruciale rol in het ontstaan van |verlangen (tanhā), wat leidt tot lijden (dukkha) als men zich vastklampt aan aangename gevoelens of afwijzend is tegenover onaangename gevoelens.

De 5 Kandha's (bewustzijnstypen)
Vorm (Rüpa) 1e Kandha	Bewustzijn (Viññana) 2e Kandha	Contact (Phassa)	Gevoel (Vedanã) 3e Kandha	Perceptie (Sañña) 4e Kandha	Oordeel (Sankhara) 5e Kandha
ogen	oogbewustzijn	oogcontact	- aangenaam - onaangenaam - neutraal	object	de hieruit voortkomende handeling
oren	oorbewustzijn	oorcontact		geluid
tong	tongbewustzijn	tongcontact		smaak
neus	neusbewustzijn	neuscontact		geur
tastzin	tastzinbewustzijn	tastzincontact		voelen
geest	gevoelbewustzijn	geestcontact		mentaal

Meditatie en vedanā

In boeddhistische meditatie, zoals vipassana (inzichtsmeditatie), wordt vedanā zorgvuldig geobserveerd. Het doel is om de vergankelijke en onpersoonlijke aard van gevoelens te begrijpen, zonder eraan vast te klampen of ze af te wijzen. Dit helpt om los te komen van de cyclus van lijden.

Vedanā is niet hetzelfde als emoties in westerse zin, maar eerder een basale gewaarwording die voorafgaat aan complexe emoties. Het is een fundamenteel onderdeel van hoe we de wereld ervaren, en het boeddhisme benadrukt dat het begrijpen van vedanā essentieel is voor het bereiken van wijsheid en bevrijding (nibbana).

Voorbeeld

Als je een warme maaltijd eet, kan het gevoel van de smaak (vedanā) aangenaam zijn. De natuurlijke neiging is om je te hechten aan dat plezier (verlangen), wat kan leiden tot lijden als de maaltijd op is. Door vedanā te observeren als een tijdelijk en onpersoonlijk fenomeen, kun je volgens het boeddhisme meer innerlijke vrede cultiveren. Kortom, vedanā is een sleutelbegrip in het boeddhisme dat ons uitnodigt om bewust te worden van hoe we ervaringen emotioneel labelen en hoe dit onze geest beïnvloedt.