Bovenwerelds bewustzijn
Bovenwerelds bewustzijn
In het boeddhisme, en dan met name het Theravada boeddhisme, vormt het Bovenwerelds Bewustzijn (Pali: lokuttara citta) het hart van het pad naar volledige verlichting. Het is het bewustzijn dat de alledaagse wereld van samsara overstijgt en nibbana, de ongeconditioneerde vrede, als direct object heeft. Terwijl werelds bewustzijn (lokiya citta) ons bindt aan de cyclus van geboorte en dood, bevrijdt bovenwerelds bewustzijn de geest van alle onzuiverheden.
Kenmerken van het Bovenwerelds bewustzijn
Bovenwerelds bewustzijn betekent letterlijk “bewustzijn dat boven de wereld uitgaat” (loka = wereld; uttara = boven, voorbij). Het heeft de volgende unieke kenmerken:
- object: Nibbana – de ongeconditioneerde, eeuwige vrede die buiten tijd, ruimte en conditionering valt
- niet gebonden aan samsara: Het plant geen nieuw [karma]] en leidt niet tot wedergeboorte
- altijd gepaard met diepe wijsheid: Het doorziet volledig de 4 edele waarheden
- kortstondig maar onomkeerbaar in effect: Het verandert de geest permanent door ketens te doorsnijden
- superieur aan alle wereldse ervaringen: Zelfs de hoogste jhāna-toestanden blijven werelds; alleen bovenwerelds bewustzijn leidt tot echte bevrijding
- gekoppeld aan de 4 stadia van verlichting
Bovenwerelds bewustzijn ontstaat alleen wanneer de voorwaarden volledig rijp zijn: een zuivere morele basis (sīla), diepe concentratie (samādhi) en scherp inzicht (paññā) door vipassana-meditatie.
Werelds- en Bovenwerelds bewustzijn
Bovenwerelds bewustzijn is 'het doel' van de boeddhistische beoefening; het moment waarop de geest de wereld achter zich laat en nibbana direct ervaart. Er is een duidelijk verschil tussen het werelds bewustzijn en het bovenwerelds bewustzijn:
| Aspect | Werelds bewustzijn | Bovenwerelds bewustzijn |
|---|---|---|
| Object: | Werelds (zintuiglijk, mentaal, jhāna-object) | Nibbana |
| Gebonden aan samsara: | ja | nee |
| Karma-vormend: | Ja (behalve bij arhats) | nee |
| Doel: | ervaren binnen de cyclus | bevrijding uit de cyclus |