Onheilzame mentale factoren

Het Boeddhistisch woordenboek

Overzicht van alle boeddhistische termen

In het boeddhisme worden veel termen uit het Pali of Sanskriet gebruikt. Sommige zijn onbekend en vertalen naar het Nederlands is vaak moeilijk, omdat bestaande woorden al een andere betekenis hebben. Op deze wiki vind je een woordenboek met de meest voorkomende boeddhistische termen (in Pali, Sanskriet of Nederlandse vertaling), inclusief uitleg. Vaak bevat een term ook een link naar een uitgebreider artikel.

Vipassana meditatie retraite op Ekãyano

Boeddhistische Pelgrimage (India/Nepal)

De 14 onheilzame mentale factoren

In de Abhidhamma (theravada boeddhisme) worden de 14 mentale factoren altijd als onheilzaam (akusala) beschouwd. Ze ontstaan bij elke onheilzame bewustzijnstoestand en maken een daad moreel slecht. Deze 14 factoren zijn dus de “ingrediënten” van elke slechte daad. Vooral Ahirika en Anottappa zijn cruciaal: zonder schaamte en zonder geweten doe je alles.

Factor	Betekenis	aanwezigheid
Moha	onwetendheid, verwarring, niet zien van de werkelijkheid	altijd
Ahirika	geen schaamte om kwaad te doen
Anottappa	geen angst voor de gevolgen van kwaad
Uddhacca	rusteloosheid, opwinding van de geest
Lobha	hebzucht, gehechtheid, begeerte	soms
Diṭṭhi	onjuiste zienswijze (vooral eeuwigheids- of vernietigingsvisie)
Māna	hoogmoed, verwaandheid
Dosa	haat, aversie, boosheid
Issā	afgunst
Macchariya	gierigheid, niet willen delen
Kukkucca	wroeging, piekeren over wat je gedaan of nagelaten hebt
Thīna	traagheid van geest
Middha	traagheid van lichaam/energie
Vicikicchā	twijfel, besluiteloosheid, vooral over de Dhamma

Deze Onheilzame mentale factoren zijn op hun beurt weer onderdeel van de mentale factoren:

Verschillende typen Mentale factoren

De Abhidhamma (het derde deel van de Pali-canon) telt precies 52 van deze mentale factoren (cetasika’s). Deze worden verdeeld in vier hoofdcategorieën:

Categorie	Aantal Mentale factoren	Zijn deze altijd aanwezig	Voorbeeld
Universeel Mentale factoren (Sabba-citta-sādhāraṇa)	7	Ja, in élk bewustzijnsmoment	(phassa), gevoel (vedanā), waarneming (saññā), wil (cetanā)
Variabele Mentale factoren Pakinnaka	6	in de meeste, maar niet alle momenten	beginnende aandacht (vitakka), aanhoudende aandacht (vicāra), beslistheid (adhimokkha)
Onheilzame Mentale factoren (Akusala)	14	Alleen in onheilzame momenten	hebzucht (lobha), haat (dosa), onwetendheid (moha), trots (māna), onjuiste zienwijze (diṭṭhi)
Heilzaam Mentale factoren (Sobhana)	25	Alleen in heilzame momenten	Metta, compassie, medevreugde, wijsheid (paññā), vertrouwen (saddhā)

Volledig artikel

lees meer over dit onderwerp op: mentale factoren