Sjabloon:Tabel: Cognitieve proces
Versie door Admin (overleg | bijdragen) op 23 dec 2025 om 04:09 (Nieuwe pagina aangemaakt met '==Plaats in het Cognitieve Proces== # verstoring van de levenscontinuüm: de rusttoestand van de geest wordt verstoord # onderbreking van de levenscontinuüm: de rust wordt onderbroken # perceptueel bewustzijn: het zintuigbewustzijn registreert het object (bijv. oogbewustzijn ziet een kleur) # ontvangend bewustzijn: ontvangt de indruk # onderzoekend bewustzijn: onderzoekt de indruk # bepalend bewustzijn: bepaalt het object en schakelt over naa...')
Plaats in het Cognitieve Proces
- verstoring van de levenscontinuüm: de rusttoestand van de geest wordt verstoord
- onderbreking van de levenscontinuüm: de rust wordt onderbroken
- perceptueel bewustzijn: het zintuigbewustzijn registreert het object (bijv. oogbewustzijn ziet een kleur)
- ontvangend bewustzijn: ontvangt de indruk
- onderzoekend bewustzijn: onderzoekt de indruk
- bepalend bewustzijn: bepaalt het object en schakelt over naar de mentale deur
- Javana bewustzijn: hier ontstaat reactie: heilzaam, onheilzaam of functioneel. Dit is waar nieuw karma gevormd kan worden
- registrerend bewustzijn: eventueel nasmaak van de indruk
- terug naar levenscontinuüm
| Stap in het Proces | Pali-term | Functie | Type bewustzijn | Morele aard / Opmerking |
|---|---|---|---|---|
| rusttoestand | Bhavaṅga-citta | Levenscontinuüm; de rust tussen processen | resultant bewustzijn | rijping van wedergeboorte-karma |
| verstoring | Bhavaṅga-calana | trilling door komst object | resultant bewustzijn | |
| onderbreking van processen | Bhavaṅga-upaccheda | volledige onderbreking van de rust | resultant bewustzijn | |
| perceptueel bewustzijn | Pañca-viññāṇa | registreren object middels zintuigpoorten | resultant bewustzijn | 5 soorten perceptueel bewustzijn, 1 per zintuig |
| ontvangend bewustzijn | Sampaṭicchana | ontvangen van het object | resultant bewustzijn | heilzaam of onheilzaam |
| onderzoekend bewustzijn | Santīraṇa | onderzoeken van het object | resultant bewustzijn | 3 soorten (volgens gevoel) |
| bepalend bewustzijn | Voṭṭhapana | bepalen van het object; schakelen naar mentale deur | resultant bewustzijn of functioneel (alleen bij Arhats) | brug naar mentale verwerking |
| Javana bewustzijn | Javana | impulsieve reactie; karma-vormend | heilzaam, onheilzaam of functioneel bewustzijn (alleen bij Arhats) | kern van morele keuze |
| registrerend bewustzijn | Tadārammaṇa | registratie van object | resultant bewustzijn | alleen bij sterke objecten |