Functioneel bewustzijn

Overzicht van alle boeddhistische onderwerpen

Vipassana meditatie retraite op Ekãyano

Boeddhistische Pelgrimage (India/Nepal)

In het boeddhisme, en dan met name het Theravada boeddhisme, vormt het functioneel bewustzijn (kiriya citta) een unieke categorie bewustzijn die alleen voorkomt bij een volledig verlichte geest zoals voorkomt bij een Arhat of een Boeddha.

Kenmerken Functioneel bewustzijn

Functioneel bewustzijn verwijst naar bewustzijnsmomenten die puur functioneel zijn:

• ze verrichten een taak zonder nieuw karma te creëren
• ze zijn niet heilzaam of onheilzaam
• is noch een oorzaak voor toekomstig resultaat, noch een rijping van oud kamma
• het gaat vaak gepaard met prettig gevoel, gelijkmoedigheid of diepe concentratie.
• het is de natuurlijke, zuivere werking van een geest die alle onzuiverheden heeft uitgeroeid.

Voorbeelden uit het Leven van een Arhat

Bij een arahant zijn alle intentionele handelingen – denken, spreken, handelen – functioneel. Ze ontstaan uit zuivere wijsheid en compassie, maar zonder enige gehechtheid of aversie.

• de Boeddha onderwijst de Dharma: zijn woorden en gedachten zijn functioneel bewustzijn; ze helpen anderen zonder dat hij zelf nieuw kamma vormt
• een arhat eet voedsel; het bewustzijn tijdens het eten is functioneel, zonder gehechtheid aan smaak
• een arhat mediteert in jhāna: diepe absorptie zonder dat dit leidt tot wedergeboorte in hogere sferen
• een arhat reageert met compassie op lijden: pure, functionele respons zonder enige aversie of begeerte

Alles wat een arhat doet, is doordrongen van wijsheid en vrijheid. Het onderscheidt de arhat van een gewoon persoon: waar wij karma vormen met elke intentie, handelt een arhat puur functioneel. Voor ons als beoefenaars is het een inspiratie: door onzuiverheden te verminderen, naderen we een geest die steeds minder reactief en meer functioneel wordt.