Inzichtskennis-stadia

Overzicht van alle boeddhistische onderwerpen

Vipassana meditatie retraite op Ekãyano

Boeddhistische Pelgrimage (India/Nepal)

Inzichtskennis-stadia

In het Theravāda-boeddhisme verwijst men naar de 16 inzichtskennis-stadia (Pali: vipassanā-ñāṇa of ñāṇa-dassana) die een mediterende doorloopt op het pad van inzicht (vipassanā) naar volledige ontwaking (arahantschap). Soms worden er 9 stadia genoemd omdat bepaalde stadia worden samengevoegd of omdat men alleen de belangrijkste markante fasen noemt.

De volledige 16 inzichtskennis-stadia

Nederlandse benaming	Pali	Omschrijving
Kennis van de scheiding tussen naam-en-vorm (mentaal en fysiek)	Nāmarūpa-pariccheda-ñāṇa	je ziet duidelijk: “Dit is lichaam, dit is geest” – zonder nog een “ik” erin te projecteren
Kennis van afhankelijk ontstaan	Paccaya-pariggaha-ñāṇa	je ziet hoe naam-en-vorm ontstaan door oorzaken (onwetendheid, hunkering, kamma, etc.)
Kennis van het onderzoeken van de 3 karakteristieken	Sammasana-ñāṇa	inzicht in de veranderlijkheid, afhankelijkheid en er is geen individueel bestaan in alle geconditioneerde verschijnselen
Kennis van opkomen en verandering	Udayabbaya-ñāṇa	je ziet heel snel en direct hoe elk verschijnsel ontstaat en onmiddellijk weer veranderen. Dit is het eerste “echte” diepe inzichtsstadium
Kennis van ontbinding	Bhaṅga-ñāṇa	je ziet alleen nog maar het vergaan; het ontstaan wordt bijna niet meer waargenomen. Alles lijkt razendsnel op te lossen – “er is alleen maar vergaan”
Kennis van gevaar	Bhaya-ñāṇa	omdat alles zo snel vergaat, ervaar je alle geconditioneerde bestaan als beangstigend en gevaarlijk
Kennis van de nadelen	Ādīnava-ñāṇa	je ziet heel helder alle ellende en gebreken van het ronddwalen in saṃsāra
Kennis van onthechting	Nibbidā-ñāṇa	je krijgt een diepe afkeer van alle geconditioneerde verschijnselen – geen haat, maar een koude, heldere “ik wil hier weg”
Kennis van het verlangen naar bevrijding	Muñcitukamyatā-ñāṇa	je wilt koste wat het kost ontsnappen aan saṃsāra
Kennis van her-overweging	Paṭisaṅkhā-ñāṇa	je mediteert opnieuw, maar nu met een kalme, evenwichtige energie, op de drie kenmerken om de weg naar bevrijding te vinden
Kennis van gelijkmoedigheid tegenover formaties	Saṅkhārupekkhā-ñāṇa	je observeert alles met volmaakte equanimiteit – geen voorkeur of afkeer meer. Dit is een heel vredig, helder stadium
Kennis van aanpassing / conformiteit	Anuloma-ñāṇa	dit is het laatste stadium vóór pad-bewustzijn. Het inzicht past zich perfect aan de Vier Edele Waarheden aan en bereidt de geest voor op de doorbraak.
Het pad van de stroom intreding	Sotāpatti-magga-ñāṇa	de Sotapanna, stroom-intreder, heeft de eerste van 4 stadia van verlichting bereikt
De vrucht van de stroom intreding	Sotāpatti-phala-ñāṇa	de ervaring een Sotapanna, stroom-intreder, te zijn
Het pad van de eenmalig-terugkerende	Sakadāgāmi-magga-ñāṇa	de Sakadagami, eenmalig-terugkerende, heeft de tweede van 4 stadia van verlichting bereikt
De vrucht van de eenmalig-terugkerende	Sakadāgāmi-phala-ñāṇa	de ervaring een Sakadagami, eenmalig-terugkerende, te zijn
het pad van de verlichte	Arahattā-magga-ñāṇa	de Arhat, verlichte, heeft de verlichting bereikt en komt niet meer terug
De vrucht van de verlichte		de ervaring een Arhat, verlichte, te zijn