Zintuiglijk object

Het Boeddhistisch woordenboek

Overzicht van alle boeddhistische termen

In het boeddhisme worden veel termen uit het Pali of Sanskriet gebruikt. Sommige zijn onbekend en vertalen naar het Nederlands is vaak moeilijk, omdat bestaande woorden al een andere betekenis hebben. Op deze wiki vind je een woordenboek met de meest voorkomende boeddhistische termen (in Pali, Sanskriet of Nederlandse vertaling), inclusief uitleg. Vaak bevat een term ook een link naar een uitgebreider artikel.

Vipassana meditatie retraite op Ekãyano

Boeddhistische Pelgrimage (India/Nepal)

Zintuiglijk object

Een zintuiglijk object in het boeddhisme verwijst naar de externe of interne prikkels die door de 6 zintuigpoorten worden waargenomen en die zintuigbewustzijn (viññāṇa) doen ontstaan. Deze objecten zijn de stimuli die in contact komen met de zintuigorganen en worden in de [[Dharma|Dharma (boeddhistische leer) als volgt gecategoriseerd, corresponderend met de zes zintuigen:

• Visuele vormen (voor het oog): kleuren, vormen, licht, enz.
• Geluiden (voor het oor): alle auditieve prikkels, zoals muziek of lawaai.
• Geuren (voor de neus): aroma's, geuren, of stank.
• Smaken (voor de tong): zoet, zuur, zout, bitter, enz.
• Tastbare objecten (voor het lichaam): texturen, druk, temperatuur, enz.
• Mentale objecten (voor de geest): gedachten, herinneringen, concepten, emoties, enz.

De 5 Kandha's (bewustzijnstypen)
Vorm (Rüpa) 1e Kandha	Bewustzijn (Viññana) 2e Kandha	Contact (Phassa)	Gevoel (Vedanã) 3e Kandha	Perceptie (Sañña) 4e Kandha	Oordeel (Sankhara) 5e Kandha
ogen	oogbewustzijn	oogcontact	- aangenaam - onaangenaam - neutraal	object	de hieruit voortkomende handeling
oren	oorbewustzijn	oorcontact		geluid
tong	tongbewustzijn	tongcontact		smaak
neus	neusbewustzijn	neuscontact		geur
tastzin	tastzinbewustzijn	tastzincontact		voelen
geest	gevoelbewustzijn	geestcontact		mentaal

Kenmerken

• Zintuiglijke objecten zijn tijdelijk en veranderen constant, in lijn met de boeddhistische notie van veranderlijkheid (anicca).
• Ze bestaan niet onafhankelijk, maar zijn afhankelijk van de zintuigen en het bewustzijn dat ze waarneemt (paticcasamuppada – afhankelijk ontstaan).
• Ze zijn niet inherent 'goed' of 'slecht', maar de reactie erop (begeerte, afkeer, of onwetendheid) kan leiden tot lijden (dukkha).

Het zintuiglijk object is een cruciaal element in de keten van waarneming. Wanneer een zintuigorgaan in contact komt met een zintuiglijk object, ontstaat zintuigbewustzijn, gevolgd door gevoel (vedanā), waarneming (saññā), en mogelijke mentale reacties. Het begrijpen van de vergankelijke en niet-zelf (anatta) aard van zintuiglijke objecten helpt beoefenaars om gehechtheid los te laten en inzicht te ontwikkelen in de oorzaken van lijden.

Kortom, een zintuiglijk object is de prikkel die door een zintuig wordt waargenomen en die de basis vormt voor bewustzijn en verdere mentale processen in de boeddhistische psychologie.