|
Dharma-Lotus is een boeddhistische organisatie met 6 vestigingen in Nederland en een | retraitecentrum (Ekãyano) in Noord-Frankrijk |
 |  | Abonneer op onze Nieuwsbrief |
Heilzame mentale factoren
Het Boeddhistisch woordenboek
In het boeddhisme worden veel termen uit het Pali of Sanskriet gebruikt. Sommige zijn onbekend en vertalen naar het Nederlands is vaak moeilijk, omdat bestaande woorden al een andere betekenis hebben. Op deze wiki vind je een woordenboek met de meest voorkomende boeddhistische termen (in Pali, Sanskriet of Nederlandse vertaling), inclusief uitleg. Vaak bevat een term ook een link naar een uitgebreider artikel.
De heilzame mentale factoren
In de Abhidhamma van het theravada boeddhisme zijn er 25 heilzame mentale factoren. Dit zijn de mooie, zuivere kwaliteiten van de geest die altijd ontstaan zodra een gedachte, woord of daad moreel goed (kusala) is. Ze vormen als het ware het “recept” van een goede geestestoestand. Zodra je iets goeds denkt, zegt of doet, kleuren deze één of meerdere van deze 25 mentale factoren je geest helder en zuiver. Ze zijn het directe tegengif voor de Onheilzame mentale factoren en de basis voor alle vooruitgang op het pad naar verlichting.
| Naam (Pali) | Naam (Nederlands) | Aanwezigheid |
|---|---|---|
| Saddhā | vertrouwen | Altijd |
| Hiri | morele schaamte | |
| Ottappa | morele vrees | |
| Alobha | niet-hebzucht, vrijgevigheid | |
| Adosa | niet-haat, vriendelijkheid | |
| Tatramajjhattatā | gelijkmoedigheid | |
| Passaddhi | kalmte | |
| Lahutā | lichtheid | |
| Mudutā | buigzaamheid | |
| Kammaññatā | plooibaarheid | |
| Pāguññatā | vaardigheid | |
| Ujukatā (kāya & citta) | opgerichtheid | |
| Sammā-vācā | juiste spraak | soms |
| Sammā-kammanta | juist handelen | |
| Sammā-ājīva | juist levensonderhoud | |
| Karuṇā | compassie | |
| Muditā | medevreugde | |
| Paññindriya | wijsheid, inzicht |
Deze Heilzame mentale factoren zijn op hun beurt weer onderdeel van de mentale factoren:
Verschillende typen Mentale factoren
De Abhidhamma (het derde deel van de Pali-canon) telt precies 52 van deze mentale factoren (cetasika’s). Deze worden verdeeld in vier hoofdcategorieën:
| Categorie | Aantal Mentale factoren | Zijn deze altijd aanwezig | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| Universeel Mentale factoren (Sabba-citta-sādhāraṇa) |
7 | Ja, in élk bewustzijnsmoment | (phassa), gevoel (vedanā), waarneming (saññā), wil (cetanā) |
| Variabele Mentale factoren Pakinnaka |
6 | in de meeste, maar niet alle momenten | beginnende aandacht (vitakka), aanhoudende aandacht (vicāra), beslistheid (adhimokkha) |
| Onheilzame Mentale factoren (Akusala) |
14 | Alleen in onheilzame momenten | hebzucht (lobha), haat (dosa), onwetendheid (moha), trots (māna), onjuiste zienwijze (diṭṭhi) |
| Heilzaam Mentale factoren (Sobhana) |
25 | Alleen in heilzame momenten | Metta, compassie, medevreugde, wijsheid (paññā), vertrouwen (saddhā) |
Volledig artikel
lees meer over dit onderwerp op: mentale factoren