Onheilzaam bewustzijn
Onheilzaam bewustzijn
In het boeddhisme, en dan met name het Theravada boeddhisme, is Onheilzaam bewustzijn (Pali: akusala citta) de directe oorzaak van lijden, binding aan samsara en alle vormen van ongeluk. Het ontstaat wanneer de geest wordt beheerst door onzuivere mentale factoren, geworteld in hebzucht, haat en onwetendheid. Onheilzaam bewustzijn staat diametraal tegenover heilzaam bewustzijn (kusala citta), dat leidt tot geluk en bevrijding.
Kenmerken van Onheilzaam bewustzijn
Onheilzaam bewustzijn ontstaat wanneer de geest gepaard gaat met onzuivere mentale factoren. Het is altijd geworteld in een of meer van de drie onheilzame wortels: hebzucht (lobha), haat (dosa) en onwetendheid (moha). Deze wortels maken een bewustzijnsmoment moreel slecht. Kenmerkend voor onheilzaam bewustzijn:
- het produceert ongunstig karma dat rijpt in lijden, slechte omstandigheden en wedergeboorte in lagere werelden
- het versterkt de ketens die ons binden aan samsara
- het gaat vaak gepaard met onaangename gevoelens (bij haat), tijdelijk prettige gevoelens (bij hebzucht) of verwarring (bij onwetendheid).
- onheilzaam bewustzijn kan op elk moment opkomen, in het dagelijks leven, in gedachten, en zelfs tijdens meditatie als de geest afdwaalt naar begeerte of aversie
Voorbeelden uit het Dagelijks Leven
- iemand uitschelden uit boosheid (is onheilzaam bewustzijn geworteld in haat)
- jaloers zijn op andermans succes (is onheilzaam bewustzijn geworteld in hebzucht en haat)
- materialistische verlangens koesteren met de gedachte “dit zal mij blijvend gelukkig maken” (is onheilzaam bewustzijn geworteld in haat)
- twijfel zaaien over de effectiviteit van meditatie (is onheilzaam bewustzijn geworteld in onwetendheid)
- rusteloos van gedachte naar gedachte springen (is onheilzaam bewustzijn geworteld in onwetendheid)
Zelfs subtiele vormen, zoals een lichte irritatie of een egoïstische gedachte, zijn onheilzaam.
Hoe kom je tot heilzaam bewustzijn
Het herkennen van onheilzaam bewustzijn is een kernonderdeel van de Vipassana meditatie en de mindfulness. Morele discipline (sīla) voorkomt grove onheilzame daden van lichaam en spraak en meditatie verzwakt de latente neigingen tot deze wortels. Uiteindelijk doorsnijdt het pad-bewustzijn de ketens die door onheilzaam kamma versterkt werden.
Verschil Heilzaam en Onheilzaam bewustzijn
Heilzaam bewustzijn is de motor van spirituele vooruitgang: Het zuivert de geest en schept gunstige omstandigheden voor meditatie. Het verzwakt onzuiverheden en maakt de geest rijp voor inzicht. Zonder heilzaam bewustzijn is er geen Pad-bewustzijn.
| Aspect | Heilzaam bewustzijn | Onheilzaam bewustzijn |
|---|---|---|
| Wortels: | niet-hebzucht, niet-haat en niet-onwetendheid | hebzucht, haat, onwetendheid |
| Karma-resultaat: | geluk, goede wedergeboorte, vooruitgang op pad | Lijden, slechte wedergeboorte, versterking ketens |
| Gevoel: | prettig of gelijkmoedig | prettig (bij hebzucht), pijnlijk (bij haat), verward |
Lees verder
lees meer over dit onderwerp op: bewustzijn