3 lichamen van de Boeddha

De Boeddhistische opsommingen

Overzicht van alle boeddhistische opsommingen

In de boeddhistische filosofie (de Dharma) komen veel opsommingen voor, zoals de 4 edele waarheden of de 3 bronnen van lijden. In de tijd van Gautama de Boeddha (ca. 563–483 v.Chr.) was bijna iedereen analfabeet; deze lijsten maakten de leer makkelijker uit te leggen en te onthouden.
De kern van de filosofie is door de eeuwen heen nauwelijks veranderd, en deze opsommingen vormen nog steeds de structuur (“kapstok”) van de leer. In lessen en lezingen wordt er vaak naar verwezen. Op deze wiki vind je een aparte categorie met de meest voorkomende opsommingen. Een voorbeeld daarvan is de onderstaande...

Vipassana meditatie retraite op Ekãyano

Boeddhistische Pelgrimage (India/Nepal)

De 3 lichamen van de Boeddha

De Trikāya (Sanskriet: tri = drie, kāya = lichaam) is een van de belangrijkste en meest verfijnde leerstellingen van het mahāyāna- en Vajrayana boeddhisme. Ze legt uit hoe een volledig verlichte boeddha (zoals Gautama de Boeddha, Amitabha, Vairocana, enz.) tegelijkertijd op drie verschillende niveaus of in drie “lichamen” bestaat. Hieronder de drie lichamen, van het meest absolute naar het meest relatieve niveau:

Nr.	Naam (Sanskriet)	Betekenis en functie
1	Dharmakāya	Het “Dharma-lichaam” of “Waarheidslichaam” – de absolute, vormloze, tijdloze realiteit zelf
2	Saṃbhogakāya	Het “Genotlichaam” of “Lichaam van volmaakt genot” – de hemelse, subtiele boeddha-gestalten in zuivere landen
3	Nirmāṇakāya	Het “Emanatie-lichaam” of “Verschijningslichaam” – de fysieke, historische boeddha’s die in onze wereld verschijnen

1. Dharmakāya – het Waarheidslichaam

Dit is de uiteindelijke, niet-duale realiteit: leegte (śūnyatā) die tegelijk volmaakte wijsheid en compassie is. Het heeft geen vorm, kleur, geluid of beperking. Het is wat alle boeddha’s in essentie gemeen hebbenzoals de oceaan zonder golven. Het wordt soms ook svābhāvikakāya (essentielichaam) genoemd, en in vajrayāna wordt het vaak gelijkgesteld met de primordiale boeddha Samantabhadra (Nyingma) of Vajradhara (Nieuwe Scholen). Je kunt het niet zien met gewone ogen of zelfs met goddelijke ogen; alleen door volledige verlichting ervaar je het als je eigen natuur.

2. Saṃbhogakāya – het Genotlichaam

Dit is de subtiele, lichtende verschijningsvorm van de boeddha die alleen zichtbaar is voor zeer zuivere wezens (hoge bodhisattva’s en arhats). Deze boeddha’s leven in zuivere landen (zoals Amitabha). Ze “genieten” van het onderwijzen van de mahāyāna- en vajrayāna-leer in een perfecte, hemelse omgeving. Voorbeelden:

• Vairocana (centrum)
• Akshobhya (oosten)
• Amitabha (westen)
• Amoghasiddhi (noorden)
• Vajrasattva (in de tantrische vorm)

Ze hebben een lichaam van licht, dragen hemelse sieraden en kledij, en spreken alleen in symbolische of poëtische taal.

3. Nirmāṇakāya – het Emanatie-lichaam

Dit is de fysieke verschijning van een boeddha in onze onzuivere wereld (samsara) om gewone wezens te helpen. Het bekendste voorbeeld is Gautam,a de Boeddha, maar ook Padmasambhava, Tsongkhapa, of zelfs dieren en gewone mensen kunnen nirmāṇakāya’s zijn. Er zijn verschillende soorten nirmāṇakāya:

• Supreme nirmāṇakāya: een volledig verlichte boeddha die 12 grote daden verricht (zoals gautama de Boeddha)
• Gewone nirmāṇakāya: leraren, tulkus, dieren, bruggenbouwers, kunstenaars die op subtiele wijze de dharma verspreiden.

Dharmakāya	→	absolute, vormloze realiteit (leegte + wijsheid)
↓
Saṃbhogakāya	→	hemelse boeddha’s in zuivere landen (alleen zichtbaar voor zuivere wezens)
↓
Nirmāṇakāya	→	historische en alledaagse verschijningen in onze wereld

Vajrayāna uitbreiding

In sommige tantrische systemen (vooral Nyingma en Kālacakra) wordt een vierde of vijfde lichaam toegevoegd:

• Svābhāvikakāya; het “essentielichaam” (soms gezien als aspect van dharmakāya of als combinatie van de eerste drie)
• Jñānakāya of Mahāsukhakāya; het lichaam van grote gelukzaligheid (vooral in anuttarayoga-tantra)